Op naar een toekomstbestendige bluswatervoorziening

Op naar een toekomstbestendige bluswatervoorziening

E. Schat

De brandweer in Nederland kan niet zonder bluswater, er is behoefte om naast brandkranen met alternatieve oplossingen de bluswatervoorziening toekomstbestendig te maken. Dat is een van de conclusies na een inventarisatieronde in zeven veiligheidsregio’s. De Programmaraad Incidentbestrijding van Brandweer Nederland heeft in een interviewreeks en een netwerk-bijeenkomst geïnventariseerd wat de behoeftevraag en het beleid van de regio’s is op het gebied van bluswatervoorziening en hoe deze informatie beter kan worden gedeeld. Ook de relatie tussen brandweer, gemeenten en waterleidingbedrijven wordt in kaart gebracht en op basis daarvan verder versterkt.

BR201705-99366P33-BLUSWATER
Nederland kan niet geheel zonder brandkranen. ‘Voorlopig niet althans’, aldus Casper Dollekamp.Fotografie: Ginopress

Bluswatervoorziening is een belangrijk thema in veel veiligheidsregio’s. Dat heeft onder andere te maken met de revisie van het waterleidingnet die aan de gang is. In Nederland ligt een waterleidingnet van ongeveer 120.000 kilometer, dat van oudsher als bluswatervoorziening wordt gebruikt. De waterleidingbedrijven zijn begonnen dit netwerk, dat soms ouder is dan honderd jaar, te vervangen. Circa zes procent van de leidingen is aangepast en klaar voor de toekomst. Als het waterleidingnetwerk wordt gereviseerd, is het van belang vooraf de behoefte aan bluswater in de regio onder de loep te nemen. ‘Boven de grond ziet Nederland er nu heel anders uit dan toen de leidingen zijn aangelegd’, vertelt Casper Dollekamp. Hij voert namens de Programmaraad Incidentbestrijding de landelijke inventarisatie uit.

De gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor de bluswatervoorziening en de controle op de bereikbaarheid, maar hebben dat in een aantal gevallen uitbesteed aan de veiligheidsregio’s. Dit betekent dat er een intensieve samenwerking tussen gemeenten, waterleidingmaatschappijen en veiligheidsregio’s moet zijn. Dollekamp: ‘We hebben elkaar nodig. Door duidelijk inzicht te hebben in de behoeftevraag van de regio’s, de verantwoordelijkheden van de gemeenten en de leveringscapaciteit van waterleidingmaatschappijen kan een zo optimaal mogelijke bluswatervoorziening worden gerealiseerd. Samenwerking op landelijk niveau is een voorwaarde. Het voorkomt frictie tussen de partijen. Die frictie is er in het verleden zeker geweest, vaak veroorzaakt door het redeneren vanuit eigen belang in plaats van oog te hebben voor het gezamenlijke. Tijdens een door de veiligheidsregio’s drukbezochte netwerkbijeenkomst is duidelijk geworden dat alle partijen zich er bewust van zijn dat met het uitspreken van juiste verwachtingen naar elkaar, goede stappen kunnen worden gezet. De brandweer is nu aan zet. Bijvoorbeeld door de behoefte aan bluswater en de mogelijke alternatieven, zoals tankwagens, bluswaterriolen en geboorde putten beter in kaart te brengen.’

BR201705-99366P33-BLUSWATER2
Casper Dollekamp: ‘Je moet per regio kijken naar de behoefte, op basis van de risico’s en wat mogelijk is qua levering.’

Dunnere leidingen en andere capaciteit

Dat het thema bluswater actueel is, komt doordat nieuw aangelegde leidingen vaak dunnere leidingen zijn, omdat die de waterdoorstroom en daarmee de kwaliteit van het drinkwater bevorderen. Door andere diameters toe te passen ontstaat een leidingnetwerk dat zelfreinigend is. Volgens Dollekamp betekenen dunnere leidingen voor de brandweer niet per definitie een tekort aan bluswater, zoals in de media weleens wordt geschreven. ‘Maar de capaciteit verandert in sommige situaties wel. Wat betekent dit exact? Hoeveel bluswater hebben we waar nodig en wat kan worden geleverd? Welke alternatieven zijn mogelijk? Regio’s staan bij deze vraagstukken stil bij het formuleren van hun behoeftevraag aan bluswater. Naast het veranderende waterleidingnetwerk spelen de andere wijze van repressief optreden en het beschikbaar hebben van ander repressief materieel ook een rol. Ze beïnvloeden onze behoeftevraag. Het gaat daarbij om het zo goed mogelijk inrichten van onze bluswatervoorziening tegen maatschappelijk zo gunstig mogelijke kosten.’

Iedere regio is anders en heeft eigen specifieke risico’s. Dollekamp: ‘Regio’s hebben daardoor andere keuzes gemaakt in het prioriteren van de vraagstukken die in hun regio leven. Een aantal regio’s heeft al een vast omlijnd beleid, zoals Midden- en West-Brabant. Door het thema gezamenlijk op te pakken wordt invulling gegeven aan een brede behoefte van de regio’s.’

Landelijk beleid

Op initiatief van Veiligheidsregio Hollands-Midden is in 2016 een korte enquête gehouden onder alle regio’s over de bluswater- voorziening. Daar kwam onder andere uit dat iedere regio een andere behoeftevraag heeft. Ook bleek dat het beleid tussen waterleidingmaatschappijen, gemeenten en veiligheidsregio’s nog niet altijd optimaal op elkaar aansloot. Landelijk beleid kwam er met de Handreiking Bluswatervoorziening en Bereikbaarheid in 2012, een grote verbetering met de situatie daarvoor volgens Dollekamp. ‘Nu blijkt dat er behoefte aan aanscherping is. Regio’s geven op dit moment een eigen invulling aan deze regels. Het is tijd voor een aanvulling op de landelijke leidraad, zodat de tien waterleidingbedrijven, de gemeenten en veiligheidsregio’s weten wat ze van elkaar mogen verwachten. Waar die aanvulling uit bestaat, wordt duidelijk nadat we een uitgebreide analyse hebben gedaan.’ De analyse bestaat uit interviews over de bluswatervoorziening. Ook andere regio’s wordt nog gevraagd naar hun ervaringen en ideeën. In juni is een analyse klaar die, met voorstellen voor een verdere aanpak, aan de Programmaraad Incidentbestrijding wordt voorgelegd.

Optimalisatie

De conclusie dat Nederland niet geheel zonder brandkranen kan, kan volgens Dollekamp al worden getrokken. ‘Voorlopig niet althans.’ Drenthe schafte afgelopen jaren stapsgewijs de 20.000 brandkranen af en laat sindsdien grote tankwagens meerijden om branden te blussen. Daarnaast heeft het specifieke voorzieningen voor bepaalde risico-objecten. Het bespaart circa twee ton jaarlijks, geld dat anders aan het waterleidingbedrijf afgedragen moet worden voor onderhoud aan de leidingen. Sommige andere regio’s, zoals Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland en Midden- en West- Brabant overwegen dergelijke mogelijkheden ook, maar veelal in combinatie met het huidige netwerk van brandkranen. ‘Drenthe heeft aangegeven dat dit voor hen de meest optimale oplossing is, afgestemd op hun risicogebied. De regio kan met dit systeem bij elke incidentgrootte voorzien in een goede bluswatervoorziening. De komende periode start een evaluatie om te kijken welk effect de verandering heeft gehad en welke verbeteringen nog plaats moeten vinden’, zegt Dollekamp. ‘Maar Drenthe is geen Utrecht, of Limburg. Je moet per regio kijken naar de behoefte, op basis van de risico’s en wat mogelijk is qua levering. Dan kan de regio pas een keuze maken welke voorzieningen zij nodig heeft.’

Vier regio’s

Vier regio’s deelden hun kennis tijdens de themabijeekomst in april.

  • Veiligheidsregio Drenthe schafte stapsgewijs 20.000 brandkranen af en schakelde over op stationering van 29 watertankwagens die achter de tankautospuiten aanrijden en op open water en aangelegde vulpunten aangesloten kunnen worden. Een unieke situatie. Drenthe kwam tot deze innovatie toen bleek dat de bluswater- capaciteit via leidingen weleens tekortschoot. Bij opschaling kan een volgende tankwagen worden opgeroepen.

  • Midden- en West- Brabant heeft de problematiek vanuit de focus beleid aangevlogen. Zij werkt nauw samen met de twee andere Brabantse veiligheidsregio’s, omdat hetzelfde waterleidingbedrijf (Brabant Water) is betrokken bij de bluswatervoorziening. Het beleid is in die regio’s hetzelfde, maar de uitvoering verschilt, gebaseerd op het risicoprofiel. Regio’s en gemeenten kunnen zelf kiezen of ze voor de traditionele bluswatervoorziening gaan of dit combineren met voortschrijdende inzichten en technieken als tankwagens en geboorde putten. Onderdeel van het beleid is ook de bluswater-matrix voor de bluswaterbehoefte per maatgevend incident, waarin gebruiksfuncties en gebiedstypes zijn gecombineerd.

  • Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland heeft zich met name gericht op de prestatie-eisen. Ze heeft de behoefte en de mogelijke levering van bluswater in het gebied naast elkaar gelegd. Op basis daarvan zijn voorstellen gedaan in samenwerking met water- leidingmaatschappij Vitens en de gemeente, om de bluswatervoorzieningen zo optimaal mogelijk vorm te geven.

  • Veiligheidsregio Kennemerland is vooral bezig met de bestuurlijke kant van bluswatervoorziening. Hoe kaart je de bestuurlijke kant van knelpunten in de bluswatervoorziening goed af?

Ellen Schat



Andere artikelen in deze aflevering

Pilot commandovoering van start

In de veiligheidsregio’s Drenthe, Gelderland-Zuid, Haaglanden en Kennemerland start vanaf mei een pilot commandovoering. Gedurende een jaar wordt de commandovoering bij alle grootschalige incidenten i...