Brandweer biedt 
hulp op Filippijnen

Brandweer biedt 
hulp op Filippijnen

Schat, Ellen
Filpijnen1
Reparatie van brandweervoertuigen op Cebu.

Vijf brandweermensen van Kennemerland ondersteunden de Filippijnse ambulance- en brandweerorganisatie ERUF na de tyfoon Haiyan tien dagen met reparaties van bijvoorbeeld brandweervoertuigen op het eiland Cebu. Ook was er aandacht voor psychosociale nazorg. De Rotterdamse brandweerman Sjaak Seen noemt de ravage op de Filippijnen ‘overweldigend’. Namens de Verenigde Naties was hij drie weken ter plaatse om leiding te geven aan het coördinatieteam van de VN in het coördinatiecentrum (OSOCC) in Tacloban, de grootste stad van het eiland Leyte.

‘Als luciferhoutjes geknakte of ontwortelde bomen, een school zonder dak en inhoud, verwoeste kleine huisjes. Misvormde of compleet weggeslagen golfplaten daken’, zo verwoordt districtscommandant Mario Schoonderwoerd van Brandweer Kennemerland een indruk van de schade die hij aantrof toen hij met vier collega’s drie weken na de tyfoon het eiland Cebu voor tien dagen bezocht. Op het eiland Cebu was in vergelijking met het zwaarst getroffen eiland Leyte vooral materiële schade. In totaal werden 14,9 miljoen Filippijnen getroffen door de ramp, waarvan vier miljoen dakloos werden. ‘De impact van de verwoesting op het land, en ook op ons was groot’, aldus Schoonderwoerd. De brandweermensen ondersteunden op Cebu de ERUF, een niet-overheidsorganisatie die de veiligheidsregio al jaren vrijwillig ondersteunt met afgeschreven materieel, medische hulpmiddelen en instructie. Deze samenwerking is ontstaan uit de vriendschapsband tussen Cebu en de gemeente Haarlemmermeer. ‘De ERUF is een combinatie van brandweer en ambulance, maar dan alleen de eerste inzettaken’, legt Schoonderwoerd uit. ‘De brandweer zit anders in elkaar dan in Nederland. Naast de ERUF, die veel vrijwilligers en ongeveer zestig beroepsmensen telt, bestaat er nog Filippijnse overheidsbrandweer, een brandweer op wijkniveau en een brandweer die door de Chinese, veelal rijke stedelingen is opgezet omdat de overheidsbrandweer corrupt zou zijn. De ERUF, die draait op subsidies en giften, rukt in principe op alle meldingen uit, ‘zonder aanziens des persoons’, vertelt Schoonderwoerd. ‘Het hele team is dankbaar dat we iets betekend hebben voor de mensen op de Filipijnen.’

Filipijnen2
Als luciferhoutjes geknakte of ontwortelde bomen, een school zonder dak en inhoud, verwoeste kleine huisjes. De schade na de tyfoon Haiyan is enorm.

Reparaties

De Nederlandse brandweermensen hielpen voornamelijk met de reparatie van ambulance- en logistiek brandweermaterieel dat door de tyfoon of door slecht onderhoud onbruikbaar was geworden. Schoonderwoerd: ‘Geen vervoer is geen hulpverlening. Geen hulpverlening dat kost levens.’ Na tien dagen waren twaalf voertuigen gerepareerd en ook een boot werd weer in de vaart gebracht. Al drie jaar lang werkte de motor van de boot niet. ‘Dat zijn woorden, die je bij onze sleutelheren niet moet gebruiken. Na een uurtje sleutelen, je raadt het al, liep de motor weer.’ Probleem was volgens de districtscommandant niet alleen de tyfoon, maar ook het onderhoud dat geen prioriteit heeft. De mentaliteit is: je rijdt door tot dat het stuk is en dan rijd je verder tot uiteindelijk het voertuig er echt mee stopt. Je parkeert het voertuig en je pakt een ander voertuig. We zijn al jaren bezig om hen het nut van preventief onderhoud te laten zien. In dit verband was er deze tien dagen een doorbraak: er is toegezegd dat ze een chef monteur in dienst gaan nemen.’ Ook in een evaluatie van de communicatie, logistiek en organisatie van de noodhulp die de ERUF vlak na de tyfoon heeft gedaan zijn verbeterpunten doorgevoerd.

Stress-debriefing

Verder deed Schoonderwoerd onverwacht en ongepland aan psychosociale nazorg voor een aantal manschappen van Cebu. ‘Een ploeg ambulance- en brandweermensen was vlak na de tyfoon naar Leyte geweest om hulp te inventariseren, en dat maakte natuurlijk grote indruk op hen. Ik vroeg of ik met hen kon praten’, aldus Schoonderwoerd. De Filippijnen kennen volgens Schoonderwoerd het woord stress-debriefing wel, maar inhoudelijk doen ze er niet zoveel mee. ‘Het zit niet in hun cultuur om te uiten over verdriet, ‘be strong, move on’, is hun motto. We hebben gesprekken gevoerd zoals we in Nederland nazorg doen na een traumatische inzet. Ook deed ik hen handreikingen, bijvoorbeeld door te zeggen om hun verhaal op te schrijven. Een aantal deed dat. In de loop van de week zagen we bij sommigen weer een beetje glans in de ogen.’ Ook Schoonderwoerd zelf vloog een dag naar de zwaarst getroffen stad, Tacloban, op het eiland Leyte, om de hulp voor de ERUF te inventariseren voor de weken nadat de Nederlanders weer naar huis vertrokken. ‘Het was drie weken na de tyfoon nog onbeschrijflijk, horror van de eerste orde.’

Filipijnen3
Vier miljoen mensen zijn door de Tyfoon dakloos geworden

Tacloban

De verwoesting van de luchthaven van Tacloban op het eiland Leyte maakte op Sjaak Seen van Brandweer Rotterdam-Rijnmond grote indruk. Hij landde er een week na de tyfoon. ‘90% van de stad met 250.000 inwoners was door de tyfoon met snelheden van 235 tot 275 kilometer per uur verwoest’, vertelt Seen. Vlak erna kwam er nog een tsunami-achtig effect in de vorm van een vloedgolf van twee tot zeven meter hoog.’ De luchthaven werd kort na de tyfoon door Amerikaanse militairen weer opgestart, door het weer actief maken van de luchtverkeersleiding. Militaire en enkele commerciële vluchten waren daardoor weer mogelijk. ‘De drie crashtenders van de luchthaven waren door de vloedgolf tegen het beton in de kazerne geslagen. Onbruikbaar’, aldus Seen. Vijf brandweermensen van de stad Tacloban kwamen om het leven, hoorde Seen later die week. ‘Ze vonden de brandweermensen nog in uniform, en hun brandweervoertuig 3 kilometer verderop terug.’ Seen richtte het coördinatieteam van de Verenigde Naties in en gaf leiding aan de internationale UNDAC (United Nations Disaster Assessment and Coordination) en andere VN Organisaties. Ook het EU Civil Protection Team (EUCPT) maakte deel uit van de hulpverleners in het OSOCC waar nauw mee werd samengewerkt. ‘We werken volgens een bepaalde systematiek die heel zinvol is. De eerste prio is search and rescue, waarbij je bijvoorbeeld probeert de lokale brandweer maar ook aankomende internationale USAR teams in te zetten. De tweede stap is voedsel, water en medische zorg. Alle infrastructuur, internet en watervoorziening was uitgevallen. Het vuil lag huizenhoog. Met helikopters hebben we gelokaliseerd waar water en voedsel nodig was. Het derde aspect is het opzetten van tijdelijke onderkomens en parallel daaraan de verkenning van de aard en omvang van het aantal ontheemden en in kaart brengen van andere behoeften.’ Seen en zijn VN-team werkten onder meer aan humanitaire coördinatie, informatiemanagement en maakte onder andere meer dan 183 kaarten voor de (intenationale) hulpverleners en overheid, waarop bijvoorbeeld de medische situatie, evacuatiecentra, de watervoorziening, sanitair en hygiënische voorzieningen en dergelijke stonden aangegeven. Deze overzichtskaarten vonden gretig aftrek bij de vele nationale en internationale hulpverleners. ‘We hebben er duizenden beschikbaar gesteld.’ Ook werd gerapporteerd naar de media en was er aandacht voor logistiek en communinication with the community (CWC). ‘Dit laatste houdt in dat je concrete afspraken met de bevolking maakt, hoe je het beste aan kan sluiten bij hun behoeften en op welke wijze je de bevolking, vanuit hun eigen cultuur, daarbij kunt betrekken.’ Naast Nederlanders en Amerikanen waren er ook Chinese, Japanse, Koreaanse, Thaise en vele andere buitenlandse hulpverleners. De verschillende talen en culturen van de internationale hulpdiensten waren volgens Seen geen enkel probleem. ‘Je moet daar juist gebruik van maken. We werkten ook nauw samen met de nationale, regionale en lokale Filippijnse overheidsinstanties.’ De brandweerachtergrond van Seen was een handige bijkomstigheid tijdens de inzet. Hij was onder andere districtscommandant in Rotterdam-Rijnmond, is operationeel leider in dezelfde regio en is projectleider van de samenvoeging meldkamers van politie, brandweer en ambulancedienst in Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid. In de afgelopen tien jaar deed hij soortgelijke internationale VN hulpverleningsmissies en ook maakte hij onderdeel uit van het projectteam dat tussen 2001 en 2003 USAR.NL opzette. De dankbaarheid van de Filippijnen maakte indruk op hem. ‘Ik zit hier nu weer veilig en in de luxe, maar de ellende daar duurt nog wel vijf jaar schat ik zo in.’ De hulpteams van de VN maakten dan ook tal van plannen om de komende maanden verder te gaan met wederopbouw. Seen: ‘Er verblijven op dit moment nog 2,2 miljoen mensen in evacuatiecentra. De overheidsgebouwen zijn verwoest of zwaar beschadigd en dus moeten de overheidsorganisaties werken met beperkte middelen. Daarvoor is er nu een groep die tonnen rijst- en maiszaad daar naartoe brengt om een nieuwe oogst veilig te stellen.’

Filipijnen4
De brandweerlieden helpen met reparaties van brandweervoertuigen die getroffen zijn door de tyfoon, maar ze proberen ook het nut van structureel onderhoud onder de aandacht te brengen.
Filipijnen Sjaak Seen 1
Filipijnen Sjaak Seen 2
Filipijnen Sjaak Seen 3
Filipijnen5
Onderhoud aan afgeschreven Nederlandse voertuigen die prima dienst doen op de Filippijnen.

Andere artikelen in deze aflevering

Business2Brandweer

Een enthousiaste mail van drie brandweermensen opende de deuren van schoenenfabriek Van Bommel die normaal gesproken gesloten blijven. De gedachtegang daarbij was simpel: voor het bestrijden van incid...