Constructie monumentale molen behouden bij grote brand

Constructie monumentale molen behouden bij grote brand

Visser, J.

De monumentale molen, het aangezicht van Bovenkarspel, vat op oudejaarsavond vlam. Het riet waarmee de constructie is omkleed, zorgt er in eerste instantie voor dat de brand lastig te blussen is. Toch weten de ingezette brandweerlieden, mede door de kennis die ze tijdens eerdere oefeningen en bezoeken aan de molen hebben opgedaan, de constructie te redden.

BR202001-2023BRANDVANDEMAAND1
Doordat het riet van de molen af is gevallen, hebben de brandweerlieden de constructie weten te behouden. Fotografie: Rodi Media, Irene Hemels.

Het is even voor 22.00 uur als eerste bevelvoerder Timo Kwast wordt gealarmeerd voor een brand in de basisschool in het dorp. Pas als hij in de kazerne op de Mobiele Data Terminal (MDT) kijkt ziet hij dat het niet gaat om een brand in de basisschool maar om een brand in de molen. ‘Dat verandert je gevoel wel. De molen is het aangezicht van het dorp en heeft een monumentale status. We weten dat als de brand daadwerkelijk in de molen zit, deze vanwege de rieten kap lastig te bestrijden is en waarschijnlijk verloren gaat. Zonde. De vraag is op dat moment vooral hoe ver de brand in het riet zit. Ik hoopte dat het oppervlakkig zou zijn, zodat we het riet konden wegsnijden. Tijd tempo is cruciaal bij dit soort branden.’

BR202001-2023BRANDVANDEMAAND2
De brand in het riet breidt zich snel uit. Fotografie: Jaap Water

Aanrijdend zoekt Kwast contact met de meldkamer. Daar is het vanwege de jaarwisseling en de dichte mist drukker dan normaal. ‘De centralist kon me niet veel wijzer maken. Ook de manschappen die op weg naar de kazerne langs de molen kwamen, hadden niets gezien. Het was dus afwachten wat we aan zouden treffen.’

Ter plaatse ziet de eerste bevelvoerder als hij dichtbij de molen staat vlamverschijnselen onder de wieken. ‘Door de mist kon je de brand vanaf de weg niet zien. Ik heb toen direct een tweede TS en een hoogwerker gevraagd en wilde zoveel mogelijk water ter plaatse. Je hoopt dan nog dat de brand oppervlakkig aan de buitenzijde van de molen zit.’ Kwast laat de TS op het pad zo dicht mogelijk bij de molen parkeren en start met een rondomverkenning. ‘Ik zag door het raam onder een van de wieken dat de brand op de tweede verdieping naar binnen was geslagen. Dan weet je dat het erg lastig wordt om de molen te behouden. Ik heb toen opgeschaald naar grote brand en offensief buiten ingezet op het blussen van de molenbrand en daarnaast defensief op het afschermen van het naastgelegen restaurant dat bij de molen hoorde.’

Gebouwkennis

De ploeg uit Bovenkarspel heeft eerder een rondleiding gehad door de molen, daardoor heeft Kwast kennis van de constructie die hem bij deze inzet goed van pas komt. ‘Rieten kappen kunnen gedekt zijn met staaldraad en met hennepdraad. Bij deze molen was gebruikgemaakt van hennepdraad. Het voordeel daarvan is dat bij brand de draden doorbranden en het riet naar beneden valt. Op die manier ontstaan gaten waardoor je kunt blussen. Die theorie wist ik. De vraag was alleen wanneer het zou gebeuren.’ De bevelvoerder laat zijn ploeg op het dek rondom de molen het riet afblussen en zet daarnaast op de plaatsen waar het riet eraf is gevallen met veel water in op de houten constructie. ‘Je wilt zoveel mogelijk van de monumentale molen behouden. Als het een ander pand was geweest had ik eerder een kraan besteld om te slopen en vervolgens de boel af te blussen. Dat wilden we nu absoluut niet.’

BR202001-2023BRANDVANDEMAAND3
Op het dek rondom de molen hebben de brandweerlieden het riet afgeblust. Fotografie: Rodi Media, Irene Hemels.

Veiligheidsrisico’s

Eén van de dilemma’s waar Officier van Dienst (OvD) Sjors Wit aanrijdend mee bezig is, is de veiligheid van het eigen personeel. ‘Hoever en met welke middelen gaan de manschappen om dit monumentale gebouw te redden? Als dit soort beeldbepalende gebouwen in brand staan, gaan eenheden vaak net iets verder dan ze normaal zouden doen. Ik kon moeilijk contact krijgen met de 110 en ook de centralist was slecht bereikbaar. Ik had dus nog niet veel informatie.’

Ter plaatse ziet Wit veel emotie bij zowel de ingezette eenheden als omstanders en de molenaar die al snel aan kwam lopen. ‘Met hem heb ik de stabiliteit van de constructie doorgenomen. Hij liet weten dat als er iets zou vallen, dit de hele kap zou zijn. Die zou dan naar voren toe over de sloot op de weg vallen. Met die informatie ben ik naar de eerste bevelvoerder gegaan. Hij bevestigde me dat ze al rekening hielden met de valschaduw. We hebben die valschaduw toen ook zichtbaar gemaakt door linten te spannen en hebben de weg afgesloten.’ Tijdens de rondomverkenning ziet Wit dat de hoogwerker in de valschaduw van de wieken staat. ‘Die heb ik laten inpakken en een tiental meters verder laten opstellen.’

De jaarwisseling

‘Het is raar dat je zo’n inzet met oud en nieuw hebt. Aan de ene kant staan mensen in tranen op de weg, terwijl elders vrolijk vuurwerk wordt afgestoken. We hebben gelukkig geen hindering gehad van omstanders, ze waren verdrietig maar vriendelijk. Het is zelfs zo dat we de afzetting zelf geregeld hebben, zodat de politie elders inzetbaar kon blijven’, aldus Wit. Als rond 0.00 uur de meeste vlammen van de molen af zijn, schiet overal in het dorp het vuurwerk de lucht in. ‘Dat was een bijzonder moment. Vanaf dat moment zijn we ook gaan afschalen en afbouwen.’

Leerpunten

Wit is vooral tevreden over hoe de inzet is verlopen en is blij met de inschatting en inzet van de eerste TS. ‘Mede door hun inzet, een snelle opschaling en veel water hebben we de constructie van de molen kunnen behouden.’ Toch heeft Kwast wel een leerpunt. ‘De volgende keer zou ik de TS iets verder van het object af laten zetten. De hittestraling was veel intenser dan ik vooraf had gedacht. Het is echt heet geweest.’ Een ander punt dat de bevelvoerder noemt is dat de gebouwkennis hem echt heeft geholpen bij de brandbestrijding. ‘Ik wist dat het riet er vanzelf af zou vallen en we daarna bij de constructie konden komen. Het heeft me wel verbaasd dat de constructie zo in tact is gebleven, ik had verwacht dat het hout meer aangetast zou zijn.’

Andere artikelen in deze aflevering

De brandweer anno 2020; van 2010 naar 2030

Als ik dit schrijf zitten we inmiddels in 2020 en kijk ik terug op de jaarwisseling en wat 2020 ons gaat brengen. Zo’n decenniumjaar is ook altijd een mooi moment om eens tien jaar terug te kijken.