Vaardigheidstoetsen veranderen mee met brandweerpraktijk

Vaardigheidstoetsen veranderen mee met brandweerpraktijk

Ellen Schat

Met de vaardigheidstoetsen wil het Algemeen Brandweer Wedstrijd Comité (ABWC) het lerend vermogen van de brandweer bevorderen. Aansluiting houden met de realiteit van de brandweerpraktijk is van belang, door nieuwe ontwikkelingen in het veld te integreren. De klasse TS-HD verandert daarom in de klasse Brandbestrijding en mogelijk komt er een nieuwe klasse: Klasse TS4. De scenario’s van de toetsen kunnen volgens landelijk coördinator Gert Mulder nog realistischer. ‘In ruim de helft van de brandscenario’s vallen twee of meer slachtoffers. Dit strookt niet met de werkelijkheid.’

BR201902-2426VAARDIGHEIDSTOETSEN1
De komende tijd onderzoekt het ABWC hoe de vaardigheidstoetsen voor het publiek zichtbaarder kunnen zijn.

De lente breekt aan, het ‘wedstrijdseizoen’ staat voor de deur: vanaf begin maart zetten 585 brandweerploegen hun beste beentje voor tijdens de provinciale, gewestelijke en landelijke vaardigheidstoetsen van het ABWC. Tot in september organiseren enthousiaste ploegen en veiligheidsregio’s bijna honderd vaardigheidstoetsen. Het aantal deelnemers dat zich voor dit jaar heeft opgegeven, stemt landelijk coördinator Gert Mulder, Officier van Dienst (OvD) en specialist operationele voorbereiding bij brandweer Zeeland, tevreden. ‘Het zijn zes ploegen meer dan vorig jaar, een kleine stijgende lijn dus.’

De vaardigheidstoetsen hebben zich ontwikkeld van een spel tot hoogwaardige testen waarin het wedstrijdelement een krachtig element is. ‘Omdat de stress die bij een wedstrijd komt kijken, lijkt op de stress bij de realiteit van het brandweerwerk.’ Die aansluiting bij de praktijk vraagt om veranderingen, want de praktijk verandert. Onderzoeken en visies bieden de laatste jaren nieuwe inzichten op het gebied van brandbestrijding, bijvoorbeeld over de noodzaak van een buitenverkenning. Ook werken met hoge druk is niet meer vanzelfsprekend. Mulder: ‘De toets heeft als doel een brand effectief, veilig en verantwoord te bestrijden. Met welke middelen je dat doet, is van ondergeschikt belang. Er zijn ploegen die al met lage druk o-bundels en schuim werken. Vorig jaar deed een ploeg van Veiligheidsregio Utrecht mee, zij hebben alleen maar o-bundels op de TS. Ook dat dwingt ons om kritisch te kijken naar de klasse TS-HD.’

klasse Oppervlakteredding stopt

Slechts zes ploegen hebben zich dit jaar opgegeven voor de klasse Oppervlakteredding. Te weinig, oordeelde het ABWC met pijn in het hart. ‘We hebben er hard aan getrokken, maar het potentieel is er niet. Het strookt ook met het relatief lage aantal ploegen dat oppervlakteredding als specialisme heeft. Er is geen groei meer mogelijk.’ Op 7 september wordt de laatste toets voor de zes ploegen gehouden, als afscheidswedstrijd.

BR201902-2426VAARDIGHEIDSTOETSEN2
De klasse Oppervlakteredding stopt. Op 7 september wordt de laatste toets voor de zes ploegen gehouden.

De klasse TS-HD wordt dit jaar in een pilot omgevormd naar de klasse Brandbestrijding. Die kan dan volgend jaar in de toetsen worden aangeboden. In deze klasse krijgen de ploegen brandscenario’s voorgeschoteld die met verschillende blusmiddelen bestreden kunnen worden, maar wel gericht en beargumenteerd. De dynamische enscenering zorgt bij een verkeerd ingezet blusmiddel voor een verslechtering van het scenario.

In maart wordt een toetsdag (pilot) gehouden met zeven ploegen om te onderzoeken hoe zo’n toets eruit zou komen te zien en wat dit van de beoordelaars vergt. ‘Dat is nog niet zo eenvoudig. Je moet als jurylid meer kennis hebben over brandgedrag en brandverloop, het onderzoeksterrein van lector brandweerkunde Ricardo Weever.’

Variabele voertuigbezetting

Het ABWC onderzoekt of er behoefte is aan een nieuwe klasse TS4. Steeds meer brandweerposten werken met een variabele voertuigbezetting. Zeven ploegen die met de TS4 werken komen dit jaar tijdens een pilotdag samen. Het ABWC kijkt wat zij eventueel kan bieden. Als er voldoende belangstelling is, zou ook deze klasse in 2020 van start kunnen gaan. Omdat er geen les- en leerstof is waarop getoetst kan worden, is ook dit geen makkelijk te beoordelen klasse. ‘Iedere regio heeft variabele voertuigbezetting op een eigen manier geïmplementeerd, dus we kijken naar veiligheid, efficiëntie en effectiviteit. Daarvoor moeten we een goed beoordelingssysteem opzetten.’

Aansluiten bij de realiteit betekent ook een zo realistisch mogelijk scenario voor alle vaardigheidstoetsen. Hoewel de organiserende ploegen alles uit de kast trekken, zijn de scenario’s volgens Mulder soms te ingewikkeld. ‘In ruim de helft van de brandscenario’s vielen vorig jaar twee of meer slachtoffers. Dat strookt niet met de praktijk. Je kan op een andere manier ook zwaartepunten inbouwen, bijvoorbeeld door een plotseling branduitbreiding.’

BR201902-2426VAARDIGHEIDSTOETSEN3
Het ABWC onderzoekt of er behoefte is aan een nieuwe klasse TS4.

Situationele feedback

Het geven van directe effectieve persoonlijke feedback via een vast stramien is volgens Mulder een van de beste veranderingen die het ABWC de afgelopen jaren heeft doorgevoerd. ‘Dat is heel waardevol. Ik hoor daar eigenlijk alleen maar positieve reacties over.’ Nu wordt een volgende stap gemaakt, naar situationele feedback. ‘Dit betekent dat feedback gegeven wordt over de situatie, eventueel groepsgewijs. Brandweerwerk is ook bij uitstek een teamprestatie. In de toetsen wordt die rol nu vaak onderbelicht. Ook wordt de digitale verwerking van scores verder onderzocht. De waarnemers werken dan met tablets in plaats van papieren om de beoordelingslijsten in te vullen. Dat scheelt tijd. Lastig hierbij is wel dat altijd en overal internet beschikbaar moet zijn.’

Verbinding met programma’s vakbekwaamheid

De verbinding tussen de vaardigheidstoetsen en de regionale programma’s vakbekwaamheid is een blijvend punt van aandacht. De afgelopen twee jaar zijn hierin al stappen gezet. Volgens Mulder doen bijna alle regio’s wel iets aan de koppeling tussen vakbekwaamheid en de vaardigheidstoetsen. De provinciaal coördinator die de rode draad in de toets vertaalt in het programma vakbekwaamheid bijvoorbeeld, of de toets die in het portfolio van een manschap wordt opgenomen. ‘Maar deze koppeling kan nog veel sterker. We gaan in maart een presentatie houden voor de Raad van Brandweercommandanten, waarin we over onze doelstelling en nieuwe ontwikkelingen vertellen en ook laten weten wat de commandanten voor ons kunnen betekenen.’

BR201902-2426VAARDIGHEIDSTOETSEN4
Het ABWC wil de volgende stap zetten, van persoonlijke feedback naar situationele feedback.

Zichtbaarheid

Vaardigheidstoetsen zijn een perfecte gelegenheid om het publiek te laten zien wat de brandweer doet. Geïnteresseerden zijn vaak welkom tijdens de toetsen, maar worden regelmatig achter een rood-wit afzetlint gezet en krijgen weinig mee van de actie. Soms is de locatie ook niet geschikt voor publiek, zeker als de toets binnen is. De komende tijd onderzoekt het ABWC hoe de vaardigheidstoetsen voor het publiek zichtbaarder en beter te volgen kunnen zijn. Mulder: ‘Voorzitter Stephan Wevers van Brandweer Nederland daagde ons vorig jaar tijdens een themadag uit: laat je zien! Dat heeft ons aan het denken gezet, dus gaan we kijken naar de mogelijkheden. Denk aan het plaatsen van grote schermen of het inzetten van drones. We zijn overigens altijd afhankelijk van de apparatuur die de organiserende regio’s hebben. Maar ook zonder apparatuur kun je als regio wel iets doen. Zo zou de provinciaal coördinator het scenario in de media persoonlijk kunnen toelichten, waardoor het publiek al een duidelijker beeld heeft van de inzet.’

hoe kunnen de vaardigheidstoetsen het leervermogen verder stimuleren?

Het ABWC liet vorig jaar een interne audit uitvoeren. Hoe kan het meer eenheid in de uitvoering en organisatie van de vaardigheidstoetsen krijgen, om zo het lerend vermogen van de toetsen te verhogen? De negen aanbevelingen in het rapport DoIT hebben veranderingen in de vaardigheidstoetsen in gang gezet of versneld.

Scenario en enscenering:

  1. Voor de organiserende ploegen: bepaal een centraal leerdoel in het scenario, voorkom dat de locatie het scenario bepaalt.

  2. Zorg dat realiteit en nieuwe ontwikkelingen worden opgenomen in de vaardigheidstoetsen, zoals die uit de publicatie Casuïstiek uit Brandonderzoek, Trends om van te leren.

  3. De enscenering moet bijdragen aan de centrale leerdoelstelling(en) en passen in haar omgeving.

    Waarnemen en beoordelen:

  4. Laat de teamleider waar mogelijk een bredere rol aannemen als bewaker van de centrale leerdoelstelling(en), waarnemer van het team en coach van de waarnemers. Geef situatie afhankelijke feedback aan het team of aan individu’s.

  5. Laat de (assistent) provinciaal coördinator een meer coachende, sturende en corrigerende rol aannemen voor waarnemers op het gebied van directe feedback.

  6. Geef niet alleen de waarnemer van de OvD en bevelvoerder, maar ook die van de manschappen een meeluisterset mee.

  7. Vereenvoudig waarnemen en beoordelen van manschappen en beperk het papierwerk.

    Organisatie en vrijwilligheid

  8. Verbeter de (ver)binding tussen de vakbekwaamheid in de veiligheidsregio’s en het ABWC. Zorg voor een kwalitatieve inbedding in de afdeling vakbekwaamheid in de vaardigheidstoetsen en waardeer en stimuleer deelnemers.

  9. Maak de rol van de teamleider prominenter en beschrijf deze zowel inhoudelijk als functioneel.

Door Ellen Schat; Fotografie Eveline Hofman

Andere artikelen in deze aflevering