Handreiking voor baarden, brillen en balaclava bij adembescherming

Handreiking voor baarden, brillen en balaclava bij adembescherming

J. Visser

Om duidelijkheid te creëren over de voorschriften en gedragsregels voor het hebben van gezichtsbeharing en het dragen van een balaclava en/of een bril bij gebruik van het volgelaatsmasker heeft Brandweer Nederland een handreiking opgesteld. Alle drie kunnen zorgen voor lekkage van het masker. ‘In tegenstelling tot wat veel brandweerlieden denken lekt de lucht niet alleen weg, maar adem je zelf mogelijk ook schadelijke stoffen in’, vertelt Ellen Buskens van de Vakgroep Arbeidsveiligheid van Brandweer Nederland.

BR20170102-93796P32-HANDREIKING
Ook een bril met pootjes kan zorgen voor lekkage uit het ademluchtmasker. Hoe groot deze lekkage is, wordt nog onderzocht.

Bij het opstellen van de handreiking heeft de vakgroep van Brandweer Nederland gekeken naar de les- en leerstof voor de opleiding manschap A, de NEN- normering, de gebruiksinstructie van de fabrikanten en de protectiefactorwaarden. ‘Iedere brandweerman heeft aan het begin van zijn carrière geleerd dat een baard bij de brandweer niet is toegestaan. In de les- en leerstof staat duidelijk dat om lekkage van de ademlucht te voorkomen het gezicht vrijgehouden moet worden van baardgroei, bakkebaarden of een grote snor. Dit staat ook in de instructies van de fabrikanten. In hoeverre dat bij alle regio’s wordt nageleefd, weet ik niet. Ik weet wel dat onlangs een brandweerman geen examen mocht doen omdat hij een baardje had’, vertelt Buskens. ‘Maar ook brillen met pootjes en het onjuist gebruik van de balaclava kunnen lekkage veroorzaken.’

Risico’s

Lekkage van het ademluchtmasker brengt risico’s met zich mee. ‘De inzettijd wordt verkort. Dat heeft niet alleen invloed op jou, maar ook op je buddy. Daarnaast kan het zo zijn dat er ook lekkage is van rook, roet en andere vieze stoffen van buiten naar binnen het ademluchtmasker’, aldus Maurice Kemmeren van het Kenniscentrum Arbeidsveiligheid van het IFV. ‘Hoe groot dit risico is, weten we nog niet. Aan het eind van dit jaar gaan we dat meten als onderdeel van het onderzoek naar risico’s van blootstelling aan rook. De opname van stoffen via de luchtwegen is vele malen groter dan via de huid, daarom hebben we ook daar aandacht voor.’ Mark Schilte van Dräger Nederland vult aan dat zodra een stroming van lucht naar buiten ontstaat er ook altijd een contra-stroming naar binnen gaat. ‘Dat gaat om kleine beetjes, maar het is er wel. Rook inademen is slecht voor je gezondheid, dat weten we allemaal. De maskers zijn ontworpen op een bepaalde protectiefactor. Zodra je niet aan de voorwaarden voldoet haal je de initiële bescherming niet meer.’

Gezichtsbeharing

De Europese norm EN529 geeft aan dat langer dan acht uur niet scheren voor aanvang van de dienst geldt als ongeschoren. Kemmeren: ‘Natuurlijk hangt de hoeveelheid lucht die weglekt ook af van hoeveel haargroei iemand heeft en hoe snel het groeit, dus eigenlijk kun je dit niet generaliserend stellen. Als je je iedere ochtend scheert is dat goed. Een paar dagen oud baardje is absoluut uit den boze, dat kan zelfs erger zijn dan een lange baard.’ Volgens Schilte neemt nog niet iedereen de richtlijn even serieus. ‘Ik ben weleens bij een beroepskorps geweest waar vijf van de zes brandweerlieden een klein baardje hadden. De zesde was een vrouw. Aan de andere kant zijn er ook bevelvoerders die collega’s met een baardje naar huis sturen. De verschillen zijn dus groot’, aldus Schilte. ‘Hoeveel schadelijke deeltjes je precies meer binnen krijgt door een baardje van een paar dagen, verschilt per persoon. Duidelijk is wel dat je al snel vijf keer meer rook- en roetdeeltjes binnenkrijgt. Dat merk je op het moment zelf niet, maar het heeft op de lange termijn wel effect op je gezondheid.’

Bril

Ook brillen met pootjes kunnen zorgen voor lekkage van ademlucht uit het masker. Hoe groot die lekkage is, durft Kemmeren niet te zeggen. ‘Het gaat om de brillen met pootjes. Er zijn regio’s die aparte brilletjes verstrekken met een platte zijkant met minimaal reliëf. Doordat het ademluchtmasker daar niet rechtstreeks op de huid zit, kan dit zorgen voor lekkage. Hoe groot dit is, gaan we in samenwerking met TNO onderzoeken. De brillen die in het masker geïntegreerd zijn, zijn sowieso goed. Het nadeel daarvan is dat je niets of slecht ziet, zodra je het masker afdoet. Dat is lastig.’ Brildragers die willen weten hoe groot de lekkage is door de bril die zij tijdens een uitruk gebruiken, raadt Kemmeren aan een face fit test te doen. Dit is een test die regio’s kunnen uitvoeren om de afdichting van het masker op het gezicht te testen. ‘Het is sowieso goed om eens in het jaar te testen of je masker nog wel goed afdicht. De brandweer in Nederland gebruikt overwegend de helm-maskercombinatie. Dit maakt dat het masker door twee beugels met de helm verbonden is, dat luistert nauwer dan een spinmasker dat een vijfpunts bandenstel om het hoofd heeft. Het periodiek testen brengt niet alleen onvolkomenheden aan het licht, maar maakt de gebruiker bewuster van de gevoeligheid voor lekkage’, vertelt Kemmeren.

Balaclava

Tot slot heeft ook het onjuist gebruik van de balaclava invloed op de afdichting van het ademluchtmasker. Het ademluchtmasker dient op de huid te worden geplaatst en de balaclava eroverheen. ‘Niet andersom, want dan dicht het masker niet goed af. Een ademluchtmasker moet een protectiefactor hebben van tweeduizend. Dat betekent dat slechts een op de tweeduizend deeltjes in het masker terecht mag komen. Bij juist gebruik halen de ademluchtmaskers van tegenwoordig makkelijk een protectiefactor van tienduizend. Zodra het masker op de balaclava wordt geplaatst zien we dat nog maar een factor van honderdvijftig wordt gehaald. Dat is een gigantisch verschil’, legt Kemmeren uit. ‘Alles wat de afdichtingslijn tussen de huid en het ademluchtmasker beïnvloedt, zorgt voor lekkage. We noemen nu de baard, bril en balaclava, maar het kan ook een piercing zijn’, besluit Schilte.

ongevallen

In hoeverre er ongevallen zijn geweest door het hebben van gezichtsbeharing of het dragen van een bril of balaclava bij het gebruik van een ademluchtmasker, weten de betrokkenen niet. ‘Maar daar moet je ook niet op willen wachten’, vertelt Buskens. ‘Op het moment dat er een ongeluk gebeurt door het niet naleven van de richtlijnen zal de inspectie een onderzoek doen. Daarbij wordt ook gekeken naar wat je hebt geleerd en wat de richtlijnen zijn. Als werkgever hebben we daarin een verantwoordelijkheid. Wij moeten onze mensen wijzen op wat wel en niet kan. Maar de werknemer heeft zelf ook een verantwoordelijkheid.’

Geschiedenis

Gezichtsbeharing is pas een item geworden toen de ademluchtmaskers hun intrede deden, laat brandweerhistoricus Gerard Koppers weten. ‘Vroeger, toen de ademlucht nog niet bestond, hadden veel brandweerlieden een lange baard. Bij een inzet stopten ze die in hun mond. Het diende als filter voor de roet.’ Toen eind jaren zestig de onafhankelijke ademlucht werd geïntroduceerd, verdwenen de grote baarden. ‘Die maakten plaats voor grote bakkebaarden. Dat daardoor het masker niet goed afdichtte bleek al snel toen de brandweerlieden na een inzet een zwart gezicht hadden. In 1974 toonde TNO aan dat gezichtsbeharing invloed had op het functioneren van de ademluchtmaskers. Baarden en bakkebaarden zorgden voor ernstige lekkage. Een jaar later heeft de Inspectie voor het Brandweerwezen het hebben van een baard of bakkebaard ontraden. Verbieden konden ze het niet, want in de wet stond het recht op vrije haardracht’, vertelt Koppers. ‘De Arbowet uit 1985 maakte het mogelijk om gezichtsbeharing bij de brandweer te verbieden, omdat aangetoond was dat het slecht was voor de gezondheid. Dat is nog steeds zo.’

BR20170102-93796P32-HANDREIKING2
Fotografie: NBDC

Door Jildou Visser, Fotografie Jeffrey Koper

Andere artikelen in deze aflevering

Inzet drones stap dichterbij

Na jaren voorbereiding lijkt het erop dat dit jaar de laatste grote stappen worden gezet voordat drones landelijk ingezet kunnen worden. Brandweerregio’s Midden- en West-Brabant en Twente konden de af...