Vijfde Incidentonderzoeksdag in teken van rook

Vijfde Incidentonderzoeksdag in teken van rook

Jildou Visser

De vijfde incidentonderzoeksdag stond half april in het teken van rook. Op het programma stonden onder andere de kloof tussen de theorie en praktijk bij rookverspreiding, rookgasexplosies, hoe rook bij een zeer grote brand de maatschappij kan ontwrichten, de gevaren van rook en het leren van incidenten.

BR201804-P28-INCIDENTENONDERZOEK
Bij bijvoorbeeld de brand in De Notenhout in Nijmegen in 2015 zorgde de grillige en onvoorspelbare rookverspreiding voor dodelijke slachtoffers.

‘We hebben geprobeerd deze dag zoveel mogelijk te laten aansluiten bij incidenten waar we van leren. We leren niet zozeer van incidenten, maar wel van trends. Juist daarom zijn we in het programma van de dag ingegaan op trends als grote buitenbranden met de casussen van brand in fruitkisten in Kapelle in maart vorig jaar tot de brand bij Bo-Rent in Hoorn in augustus vorig jaar’, begint Ricardo Weewer, lector Brandweerkunde. Een andere trend die ook op het programma staat is die van rookgasexplosies. ‘Die vormen een redelijk risico in bedrijfspanden. Als voorbeeld daarvan hadden we de casus van de brand aan de Ringersstraat in Schiedam waarbij brandweerlieden gewond raken (zie ook Brand&Brandweer 2017-3). En natuurlijk hebben we gesproken over rookverspreiding in appartementencomplexen.’

Rookverspreiding

René Hagen, lector Brandpreventie, trapt de dag af met een presentatie waarin hij direct laat zien dat de huidige praktijk van rookverspreiding anders is dan de theorie voorspelt. Ter illustratie noemt hij de branden aan de Kelders in Leeuwarden in 2013, De Notenhout in Nijmegen in 2015 en de studentenflat in Diemen vorig jaar. Bij al deze branden zorgt de grillige en onvoorspelbare rookverspreiding voor problemen. ‘Het is een feit dat moderne materialen tot tien keer meer rook produceren dan vroeger het geval was. Daarbij verbruiken moderne branden meer zuurstof, waardoor je vaker een ondergeventileerde brand tegenkomt. Juist die branden produceren meer rook en dat vindt vanzelf zijn weg via kieren en gaten en leidt tot een onvoorspelbare rookverspreiding. We kunnen niet meer goed inschatten hoe rook zich verspreidt en welke delen van een gebouw rookvrij blijven. In combinatie met het feit dat ouderen en andere minder zelfred-zamen steeds langer thuis blijven wonen, leidt dat tot gevaarlijke situaties’, aldus Hagen. Passende wet- en regelgeving om dit te voorkomen, is er niet.

Wel is in het nieuwe Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) dat in de plaats komt van het Bouwbesluit, een testmethode voor rookverspreiding opgenomen. ‘Maar, we weten nog niet of deze test de oplossing is. Dat zou nu al onderzocht moeten worden’, adviseert Hagen. ‘We weten nog te weinig van de praktijk van rookverspreiding om dit echt goed te kunnen testen. Daar moet meer onderzoek naar komen. Bovendien is het Bbl alleen van toepassing op nieuwe complexen. Je lost het probleem in alle bestaande gebouwen er in ieder geval niet mee op.’

Hagen pleit in zijn presentatie voor het heroverwegen van het advies om de liften te gebruiken voor het ontvluchten. Daarnaast waarschuwt hij voor het toepassen van het stay-in-place principe. ‘Het stay-in-place principe is veel te gevaarlijk in de huidige bouwkundige situaties als je het mij vraagt. Als ik kijk naar de casussen van Leeuwarden, Nijmegen en Diemen, dan concludeer ik dat we misschien wel veel sneller een groter gebied moeten ontruimen, ook als er geen rook is. Dat op de tweede verdieping geen rook hangt als het op de eerste verdieping brandt, hoeft namelijk niet te betekenen dat op de vijfde verdieping ook geen rook is. Daarnaast vind ik het gebruik van de lift wellicht een veiligere optie dan in de woonkamer blijven als vluchten via de trap niet kan. We moeten landelijk de branden met een afwijkende rookverspreiding beter delen, want ze komen vaker voor dan we denken. Daar moeten we van leren.’

Hernieuwde kijk

In zijn presentatie De hernieuwde kijk als referentiekader bij brandbestrijding gaat Ricardo Weewer in op de onderzoeksresultaten die de afgelopen jaren zijn opgedaan en wat daarvan kan worden geleerd. ‘We weten dat we bij een bepaalde vuurlast per vierkante meter een zekere hoeveelheid water nodig hebben. Daar zijn vuistregels voor. Heb je die hoeveelheid water niet, dan weet je dus ook dat je die brand niet kunt blussen. Maar er zijn andere manieren om een brand te bestrijden. Het dichthouden van deuren kan daar een van zijn. We weten dat branden tegenwoordig steeds vaker ventilatiegecontroleerd zijn. Als de brand te weinig zuurstof heeft en je dat door het sluiten van ramen en deuren ook bij de brand weghoudt, zal deze vanzelf doven. Het dichthouden van deuren zet de brand op pauze en geeft je ook de gelegenheid je waterwinning op te bouwen. Van die tactiek kunnen we vaak nog veel beter gebruik maken. We zijn nog te vaak geneigd de deur open te maken en daarmee op het gaspedaal van de brand te trappen.’

Leren

In het middagprogramma van de Incidentonderzoeksdag is ruimte voor deelsessies, bijvoorbeeld over de gevaren van rook en roet en over branden met maatschappelijke impact. In de deelsessie Om van te leren. Maar hoe dan? gaan onderwijskundigen Hermien Vleems en Chris Blanken van het IFV samen met Sjaak Haasnoot van Veiligheidsregio Utrecht en Brandweer Schiphol met de deelnemers in gesprek over hoe je effectief kunt leren van incidenten. ‘Het is belangrijk dat je nadenkt over het doel. Meestal begint het bij bewustwording. Vervolgens wil je misschien dat mensen nieuwe kennis opdoen, hun gedrag aanpassen of bestaande of nieuwe vaardigheden oefenen. Op basis van dat doel, kies je een werkvorm’, vertelt Vleems. ‘Om echt te leren is vaak meer nodig dan alleen een incident bespreken, hoe interessant dat ook is. Je moet ermee aan de slag.’ In de workshop ervaren deelnemers zelf enkele werkvormen. Ze zijn aan de slag geweest met een casus uit het casuistiekboek. Haasnoot paste daar enkele voorbeelden van activerende werkvormen op toe. ‘Je kunt bijvoorbeeld een video van een uitruk in delen laten zien. Na elk deel laat je mensen nadenken over de vraag welke inzet zij zouden doen op basis van wat ze zien. Of deelnemers laten nadenken over welke oefening zij bij dit scenario zouden uitzetten. Door ermee aan de slag te gaan, neem je les- en leerstof makkelijker op en kom je tot echt leren.’

Aan het einde van de deelsessie vragen Blanken, Vleems en Haasnoot welke werkvormen de aanwezigen zelf toepassen. ‘Een erg leuke die is genoemd vond ik de Vissenkom. Hierbij gaat iedereen in een rondje zitten. Twee personen die een incident hebben meegemaakt zitten in het midden. Naast hen staat een lege stoel. Iedereen mag daar om de beurt bij gaan zitten om vragen te stellen over het incident’, vertelt Haasnoot. ‘En Het verhaal van… blijft aangrijpend doordat het vaak zo goed aansluit bij het eigen gevoel. We kunnen zoveel meer leren als we ons maar kwetsbaar durven opstellen’, vult Vleems aan.

BR201804-P28-INCIDENTENONDERZOEK2
Sjaak Haasnoot en Hermien Vleems geven de workshop Om van te leren. Maar hoe dan?

Terugblik

Valentijn Honing, senior medewerker preparatie en incident-bestrijding uit Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek, is een van de deelnemers aan de Incidentonderzoeksdag. ‘Het mooiste onderdeel van de dag was voor mij denk ik de casus over de brand bij Bo-Rent in Hoorn. Door anders te denken hebben ze daar een fantastisch resultaat weten te halen. Ze hebben daar heel bewust met z’n allen direct na aankomst een stap terug gedaan en zijn langzaam van buiten naar binnen gaan werken. Die aanpak, mede aan de hand van het kenmerkenschema, heeft ze echt geholpen. Dat was een eye-opener, vaak zijn we geneigd om direct maar naar binnen te rennen terwijl het zoveel beter is om een paar stappen vooruit te denken, goed te kijken en daar je inzet op te baseren.’

Jildou Visser

Andere artikelen in deze aflevering

‘Trots op wat we neerzetten in Twente’

Sander Hesseling, organisator eRIC 2018: Het beursterrein van eRIC 2018 op Vliegveld Twenthe is volledig volgeboekt en het belooft een spectaculaire vakbeurs te worden, met mooie demonstraties en leer...