‘De spanning moet er zo snel mogelijk af’

‘De spanning moet er zo snel mogelijk af’

Masterclass windturbines

In ons land staan meer dan tweeduizend windturbines. En dat aantal groeit nog steeds. Wat moet je als brandweer weten over windturbines en hoe moet je handelen bij een incident? Een masterclass van Tom Hessels, onderzoeker Energie- en transportveiligheid bij het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV).

06_BB04_Windmolen.html-image1

In Nederland vindt gemiddeld vijf keer per jaar een incident plaats in een windturbine. Dat kan door elektrocutie, brand of valgevaar zijn, maar ook beknelling in een smalle ruimte komt voor. Dat een incident grote gevolgen kan hebben bewees een brand in 2013 in de gondel van een windturbine in Ooltgensplaat op Goeree-Overflakkee. Twee jonge monteurs kwamen daarbij om het leven. Vermoedelijk hebben de mannen geprobeerd de brand te blussen en konden ze daarna de nauwe vluchtweg niet meer bereiken. Ook de brandweer had deze tragische afloop niet kunnen voorkomen. Wat kun je wel doen? Vijf aandachtspunten.

1. Vergroot je kennis over windturbines

Brandbestrijding en hulpverlening in een windturbine zijn grotendeels specialistisch werk. Toch is enige basiskennis van belang. Daarom eerst een korte introductie op de samenstelling van een windturbine. Elk type windturbine kent de volgende onderdelen:

  1. De toren (mast). Via de toren kan een persoon langs een ladder naar boven klimmen. Een valbeveiligingsrail met sliders voorkomt dat mensen naar beneden kunnen vallen. Halverwege de ladder bevinden zich rustplatforms. Je kunt ook met een serviceplatform naar boven. Dit is een eenpersoonslift die ook voor het vervoer van materiaal wordt gebruikt.

  2. Noodknoppen. Beneden bevinden zich een noodstop en een noodknop. Met een druk op de noodstop worden alle draaiende delen en daarmee de stroomopwekking tot stilstand gebracht. Ook het hydraulische systeem, het ventilatiesysteem en de oliepomp stoppen dan. De stroomvoorziening van licht en gondel blijft wel actief. Met de activatie van de noodknop zet je de hoogspanningsvoeding van de turbine stop en maak je de turbine spanningsloos - met uitzondering van het controlesysteem. Het afschakelen van de windturbine van het stroomnet verloopt via de netbeheerder.

  3. De gondel. De gondel is de machinekamer van de windturbine en bevindt zich op grote hoogte. Hierin bevinden zich de elektrische, hydraulische en mechanische systemen. Met onder andere een versnellingsbak, generator en een koelsysteem om oververhitting tegen te gaan. Aan de gondel zit een hub met daaraan de rotor- of turbinebladen (de wieken). In de hub zitten hydraulische systemen om de bladen te kunnen laten draaien.

2. Weet wie de eigenaar of beheerder is

Bij een brandmelding en bij hulpverlening is het belangrijk dat de windturbine zo snel mogelijk wordt afgeschakeld van het net. Zolang de windturbine nog op het net is aangesloten, blijven kabels in schakelkasten en de noodstroomvoorziening onder spanning staan. Zorg er dus voor dat je weet wie de eigenaar is van de windturbines in jouw regio. Dat kan een particuliere eigenaar zijn met een enkele windturbine op zijn land, maar ook een energiemaatschappij met een groot windturbinepark. Het is daarnaast belangrijk om te weten wie het onderhoud uitvoert. Dit is naast de netbeheerder de partij die de windturbine stroomloos kan maken. De gegevens staan vaak op de mast van de windturbine, maar in geval van brand zijn deze niet altijd bereikbaar of zichtbaar. Zorg er dus voor dat deze informatie bekend is bij de AC.

3. Laat brand boven in de windturbine gecontroleerd uitbranden

Als boven in de gondel brand uitbreekt, zit er maar één ding op: gecontroleerd laten uitbranden. Het is te risicovol en simpelweg te hoog om eventueel aanwezige personen te redden. Richt je aandacht daarom op de veiligheid van de omgeving. Zet een gebied af met een straal van 500 meter om iedereen op veilige afstand te houden. Er bestaat het risico van vallende brandende onderdelen, zoals de rotorbladen of delen van de gondel. Denk er ook aan dat de mast van de windturbine als een schoorsteen werkt: bij het openen van de deur zal de brand aanwakkeren.

Het voelt misschien tegennatuurlijk om niet levensreddend te kunnen optreden als er nog personen aanwezig zijn. Bedenk dan dat onderhoudsmedewerkers zelfredzaam zijn. Ze weten wat ze moeten doen bij incidenten op grote hoogte en in smalle ruimtes. Ze gaan nooit alleen, maar altijd met twee personen naar boven. Ze zijn goed getraind om elkaar te helpen. Bij brand verlaten ze bij voorkeur de windturbine via de mast. Kan dat niet, dan kunnen ze nog via het dak of door een hijsluik vluchten. Personen in de turbine kunnen de windturbine ook verlaten via touw- en takelsystemen aan de buitenkant en hebben daarvoor altijd een veiligheidsset bij zich.

4. Bestrijd een ‘lage’ brand als reguliere brand, maar wel eerst de stroom eraf

Een brand onder in de windturbine biedt wel blusmogelijkheden. Activeer als het mogelijk en veilig is, de noodknoppen. Lukt het activeren van de noodknoppen niet, waarschuw dan zo snel mogelijk de netbeheerder van de windturbine om de stroom volledig af te schakelen. Is de windturbine eenmaal stroomloos, dan bestrijd je deze brand als een reguliere brand. Je moet daarbij wel rekening houden met de aanwezigheid van SF6-gas dat in kleine hoeveelheden wordt toegepast in schakelaars. Een tweede risico vormt de aanwezigheid van brandbare hydrauliek-olie in vaten en slangen.

5. Schakel het hoogtereddingsteam in

Ook in andere noodsituaties kan hulp van de brandweer worden ingeroepen. Bijvoorbeeld als een onderhoudsmedewerker onwel wordt of klem komt te zitten. Om op te treden op grote hoogte is specialistische kennis en materiaal nodig van het hoogtereddingsteam (HRT). Er zijn in Nederland vier HRT’s: Rotterdam-Rijnmond, Brabant-Zuidoost, Zeeland en Utrecht. De brandweerkorpsen in de noordelijke provincies kunnen een beroep doen op de Utrechtse politiehelikopter. Alarmeer het HRT zo snel mogelijk via de AC. De aanrijtijden naar windturbines – vaak in afgelegen gebieden – zijn relatief lang. In de regel is het team binnen een uur aanwezig. Ook voor incidenten in de kabelkelder komt het HRT in actie. Die ruimte is namelijk vaak alleen via een mangat te bereiken. Zorg ervoor dat het HRT direct gebruik kan maken van het serviceplatform of regel via de bedrijfsdeskundige ter plaatse sliders die het HRT kan gebruiken om via de ladder naar boven te klimmen. Houd tijdens de hele operatie contact met het HRT en zorg voor een veilige werkomgeving voor iedereen.

06_BB04_Windmolen.html-image2
Ton Hessels

Zeewolde

27 september 2017

Twee monteurs zijn aan het werk in de rotor van een windturbine bij Zeewolde als er een explosie plaatsvindt. Een deel van de windturbine vliegt in brand. Via de toren weten de twee op tijd naar beneden te komen. Ze hebben enkel lichte brandwonden. De brandweer arriveert met twee tankautospuiten en een hoogwerker en zet enkele honderden meters van de omgeving af. Vanwege de plaats van de brand – boven in de gondel – zit er niks anders op dan te wachten tot de windturbine is uitgebrand. Tot in de verre omgeving zijn donkere rookwolken te zien. Het duurt lang voor de omgeving weer helemaal veilig is. De brand smeult lang na en drie dagen na de brand vallen de rotorbladen alsnog naar beneden.

Spijk

21 november 2021

Door kortsluiting ontstaat brand in een transformatiehuisje onder in een windturbine aan de Oostpolderweg in Spijk. De windturbine is van een particuliere eigenaar. De brandweer kan niet meteen blussen, omdat er nog spanning op staat. Netbeheerder Enexis wordt gewaarschuwd. Deze onderbreekt een deel van het elektriciteitsnet, zodat de windturbine niet meer onder hoogspanning staat. De brandweer kan veilig blussen. Na een uur is de brand onder controle.

Energiepark Haringvliet-Zuid

30 november 2020

De bouw van zes windturbines loopt in het eerste coronajaar vertraging op. Als na een periode van stilstand de nieuwe windturbines op het net worden aangesloten, gaat het mis. Door de lange stilstand is condens ontstaan op de aansluitklemmen van de omvormer. Bij de test komen vonken vrij en ontstaat brand. Via 112 worden een tankautospuit en een waterwagen gealarmeerd. Navraag bij de bedrijfsdeskundige leert dat de windturbine spanningsloos is en alle mensen in veiligheid zijn. Er is veel rookvorming, er klinkt een explosie in een van de schakelkasten en er komt olie vrij door een beschadigde hydrauliekslang. De aanvalsploeg weet de brand onder in de turbine te blussen. De brand op een hoger gelegen bordes is lastiger te bereiken. Maar ook deze brand kan worden geblust.

Andere artikelen in deze aflevering

Tót of óp de knieën, een groot verschil

Melding in Zeeuws-Vlaanderen: een dame staat tot haar knieën vast in het drijfzand. Een vreemde situatie want meestal zak je op dit stuk strand niet verder weg dan een centimeter of dertig.

‘Continu bezig met sterker worden’

Hoe bereiden collega’s zich voor op de World Police and Fire Games (WPFG)? Bob uit den Boogaart (31) doet mee aan het onderdeel CrossFit. Sinds 2017 werkt hij als manschap in de D-ploeg van kazerne Sc...