Wat is de brandweerzorg waard?

Wat is de brandweerzorg waard?

Jildou Visser

Burgers en bestuurders kennen vooral waarde toe aan een parate brandweer en een gegarandeerde uitruk. Dat blijkt uit een promotieonderzoek van Ron de Wit naar de waardering van brandweerzorg. In zijn onderzoek gaat hij in op de waarde die burgers en bestuurders toekennen aan een mensenleven, opkomsttijd en paraatheid, brandveilig leven en een openbaar brandmeldysteem. Ook verkent hij de invloed die zo’n waardering heeft op keuzes door burgemeesters.

Ron de Wit werkt al lange tijd bij Brandweer Twente. ‘In de loop der jaren is bij mij interesse ontstaan naar hoe besluiten bij en over de brandweer worden genomen en waar ze op gebaseerd zijn. Ten opzichte van andere thema’s, zoals verkeersveiligheid, is er weinig over bekend. Wetenschappelijk onderzoek is maar beperkt voorhanden. Ik vind dat we dat wel verdienen, daarom ben ik tien jaar geleden met dit onderzoek gestart. Dat begon klein met een kosten-baten studie naar het openbaar meldsysteem in mijn eigen veiligheidsregio maar leidde tot vervolgvragen gerelateerd aan wat de brandweer nu precies oplevert, wat de kosten zijn en welke keuzes daarin worden gemaakt. Ik ontdekte dat economische waarderingsmethodes toepasbaar zijn op effecten van brandweerzorg en daar ben ik op vijf thema’s verder mee gegaan. De gebruikte technieken en resultaten die eruit komen, kunnen worden gebruikt om afwegingen te maken en keuzes te onderbouwen.’

BR201905-2021BESTUURENBRANDWEER1

Mensenleven

Op de vraag hoeveel het voorkomen van een dodelijk slachtoffer of een gered mensenleven bij brand in termen van geld waard is, is geen eenduidig antwoord te geven. De VOSL, of ‘value of a statistical life’ representeert het bedrag dat de samenleving bereid is te betalen voor een verlaging van een overlijdenkans. Dit wordt uitgedrukt in een bedrag per gered mensenleven. De hoogte hangt van een aantal factoren af waaronder de aard van het risico. In zijn onderzoek heeft De Wit respondenten gevraagd te kiezen tussen te redden mensenlevens bij brand en te redden mensenlevens in het verkeer. De antwoorden laten onder andere zien dat een groot deel van de respondenten liever niet wil kiezen. ‘De mensen die wel een keuze hebben gemaakt, bleken een voorkeur te hebben voor verkeersveiligheid. Dat is ook te verklaren’, aldus De Wit. ‘Mensen schatten de kans op een verkeersongeval groter in dan brand, dat is ook in lijn met de werkelijkheid.’

Paraatheid

Een andere uitkomst ziet De Wit als het gaat om de paraatheid van de brandweer. Dat wordt door burgers belangrijk gevonden. ‘In het onderzoek heb ik paraatheid gewaardeerd aan de hand van een snellere opkomsttijd, want dat is voor burgers herkenbaar en te begrijpen.’ In zijn onderzoek laat De Wit zien dat burgers bereid zijn om tien tot twintig euro meer belasting te betalen als de brandweer een minuut sneller ter plaatse komt. ‘Een inwoner betaalde in 2016 ongeveer 65 euro voor de hele brandweerzorg. Als je dat afzet tegen de tien tot twintig euro die ze bereid zijn meer te betalen voor een brandweer die een minuut sneller is, dan zie je dat ze daar een dusdanig groot belang aan hechten dat ze ook bereid zijn er fors voor te betalen. Natuurlijk zijn deze schattingen uitkomsten van een specifiek keuze-experiment uit een beperkte steekproef en geen absolute waarden. Daarbij zijn er ook vanuit wetenschappelijk perspectief nog de nodige vragen te stellen.’

Brandveilig leven

Ook voor brandpreventieprogramma’s zijn burgers desgevraagd bereid in de buidel te tasten, blijkt uit het onderzoek van De Wit. De betalingsbereidheid voor een programma brandveilig leven wordt geschat tussen de € 25,- en € 36 per huishouden per jaar. Dat is in de context van Twente zeven keer meer dan dat het programma op dit moment kost. ‘Toch betekent dit niet dat we er hierdoor ineens zeven keer zoveel geld aan kunnen uitgeven. In het onderzoek gaan we namelijk uit van effecten van de preventieprogramma’s die hypothetisch zijn. We weten niet of die kloppen, want die gegevens hebben we niet. Ook voor wat betreft de toegepaste methode, contingente waardering (een bepaalde economische waarderingstechniek), was dit een eerste toepassing. De uitkomst geeft echter wel duidelijk aan dat burgers bereid zijn meer te betalen voor minder branden, minder slachtoffers en minder schade.’

BR201905-2021BESTUURENBRANDWEER2

Openbaar brandmeldsysteem

Het proefschrift bevat ook een maatschappelijke kosten-baten analyse van het openbaar meldsysteem. Hiermee is geprobeerd om de maatschappelijke waarde van een automatische doormelding in beeld te brengen. Inhoudelijk blijkt volgens het rapport van De Wit dat het openbaar meldsysteem vanuit een kosten-batenperspectief veel meer kost dan het de samenleving aan veiligheidsopbrengst oplevert. Een analyse van 560 Twentse uitrukken naar automatische meldingen in de periode 2008 – 2013 liet zien dat er in 3 gevallen geassisteerd is bij een ontruiming. In verreweg de meeste gevallen (74%) betrof het slechts nacontrole of ventileren. ‘Daarbij is het lastig om te bepalen wat nu precies de veiligheidsopbrengt is en om die te kwantificeren’, laat De Wit weten. ‘Voor het vaststellen van de opbrengst, heb je eigenlijk de doelstelling van een maatregel zo scherp mogelijk nodig. Dat is bij de automatische doormelding in de loop der tijd weleens veranderd. Op dit moment is volgens de wetgeving het doel ‘Het assisteren bij een ontruiming’. Dat zou je dan verder door moeten vertalen in het aantal extra geredde mensenlevens ten opzichte van de situatie zonder automatische doormelding. Gelet op de maatschappelijke kosten die we in Twente maken gecombineerd met de eerder berekende VOSL waarde zou je per jaar ongeveer anderhalf mensenleven moeten redden als gevolg van de snellere alarmering door de automatische doormelding.’

Burgemeesters

Om te onderzoeken hoe burgemeesters kijken naar keuzes over brandweerzorg en hoe ze informatie over waardering gebruiken heeft De Wit een survey-experiment ontworpen waarbij verschillende beleidsvoorstellen over brandweerzorg zijn voorgelegd aan burgemeesters. Daarbij is ook gekeken wat het effect is van de publieke opinie bij een besluit en wat het effect is van het toevoegen van een kosten-batenanalyse. ‘Die uitkomst vond ik verrassend’, vertelt De Wit. ‘Bestuurders zeggen vooraf dat ze een kosten-batenanalyse erg belangrijk vinden en zullen meenemen in de besluitvorming, maar uit dit onderzoek blijkt dat ze dat helemaal niet doen. Hun beoordeling van de beleidsvoorstellen wordt daarentegen wel door andere factoren bepaald, bijvoorbeeld door de mening van het publiek. Ook dat is verrassend, want vooraf geven ze juist aan dat naar hun idee burgers niet echt een realistisch beeld hebben van de mogelijkheden van brandweerzorg.’

Door Jildou Visser, Fotografie: GINOPRESS

Andere artikelen in deze aflevering

Twee brandweervraagstukken bij Odyssey Hackathon

Tijdens de Odyssey Hackathon hebben honderd teams met deelnemers van 29 nationaliteiten gewerkt aan twintig vraagstukken, waaronder twee van Brandweer Nederland. Het eerste vraagstuk ging over het sti...

Vernieuwde striping op brandweervoertuigen

Hulpverleningsvoertuigen van de overheid krijgen vanaf 16 april een nieuw uiterlijk. De striping openbare orde en veiligheid (OOV-striping) van brandweer, politie en ambulance worden vernieuwd.