‘Kennis wordt onthouden door praktische insteek’

‘Kennis wordt onthouden door praktische insteek’

Schat, E.

De mbo-keuzemodule Brandveiligheid wordt dit jaar voor de derde keer gegeven aan studenten van bouwopleidingen van ROC van Twente. De expertise van brandweer en bedrijfsleven die daarin is verwerkt, zorgt volgens docent Clemens Heuker of Hoek voor verdieping van kennis en vaardigheden die voor toekomstig werk of vervolgopleiding relevant zijn. De module is uniek in Nederland, het structureel onderbrengen van brandveiligheid in technische opleidingen gaat nog niet zo vlot.

Door de coronacrisis is de vorm van het keuzedeel dat studenten van middenkader bouwopleidingen van ROC van Twente kunnen kiezen dit keer iets anders dan voorgaande jaren. ‘Het programma is door de coronamaatregelen wat uitgedund. Er is meer online les en minder excursies’, vertelt vakspecialist Laurens Welberg van Brandweer Twente die de module hielp ontwikkelen. ‘We hebben er ook voor gekozen om het dit schooljaar bij één groep te houden. Vorig jaar was er zoveel animo dat we zelfs twee groepen hadden.’ Samen met docent bouwkunde Clemens Heuker of Hoek van het ROC van Twente nam Welberg een aantal jaar geleden het initiatief voor het maken van het keuzedeel. Beiden verzorgen ook een aantal colleges in de keuzemodule.

De studenten doen in het keuzedeel kennis op over brand, brandgedrag en brandpreventieve maatregelen, die ze in de toekomst kunnen toepassen bij het ontwerp en bouwen van objecten. ‘Dat komt de bouw en de brandveiligheid van gebouwen ten goede en draagt ook bij aan bewustwording van mensen in de bouw. Dat is belangrijk, want we merkten dat brandveiligheid binnen de bouw eigenlijk niet werd herkend’, vertelt Welberg die ook landelijk projectleider van dit onderwerp binnen het project RemBrand was.

image1.jpeg
De studenten doen in het keuzedeel kennis op over brand, brandgedrag en brandpreventieve maatregelen.

Tot drie jaar geleden kwam brandveiligheid niet zo nadrukkelijk voor in het curriculum van ROC van Twente, weet ook docent Heuker of Hoek. ‘Toen ik met Laurens contact kreeg, vond ik dan ook dat er iets moest gebeuren.’ In eerste instantie is een brainstorm gehouden met het bedrijfsleven. Vervolgens begeleidde Heuker of Hoek de inhoud en het proces van de keuzemodule met stichting Pioneering, het platform voor het ontwikkelen en delen van kennis in de bebouwde omgeving van Oost-Nederland. ‘Met als doel om de bewustwording bij de studenten te bewerkstelligen zodat in de ontwerpen en werkvoorbereiding rekening wordt gehouden met brandveiligheid.’

Kennis en softskills

Het keuzedeel bestaat uit zelfstudie, theorie van een docent en veel bezoeken aan de praktijk. Studenten krijgen bijvoorbeeld een rookgaservaring tijdens de Brainbox Brandgedrag bij Troned in Enschede. Dit is dezelfde training die repressieve brandweerlieden krijgen. Op een ander moment moeten ze eigenhandig een brandwerende doorvoer maken in een brandwerende wand. Erna wordt vastgesteld of dit ook daadwerkelijk is gelukt door de wand aan een echte brand te onderwerpen. Ook softskills maken deel uit van de leerdoelen. Welberg: ‘Hoe ontvang je feedback? Luister je goed? En hoe vraag je door? Dat is bijvoorbeeld in een gesprek met een architect van belang, maar ook als je te maken hebt met gebouweigenaren.’

image2.jpeg
Mbo-studenten maken een veilige doorgang in een brandwerende scheiding.

Naast een flinke bijdrage van Brandweer Twente laat het bedrijfsleven op eigen locaties onder andere zien wat brandwerende deuren en sprinklers doen. ‘Er doen veel ondernemingen mee’, aldus Welberg. ‘Hun input is van grote meerwaarde. Een bezoek aan Rockwool in Roermond bijvoorbeeld, sprinklerbedrijf Aqua+ en het voetbalstadion van Heracles in het kader van brandveiligheidsinstallaties. Door die praktische insteek beklijft de kennis.’ Clemens Heuker of Hoek, die al tientallen jaren docent bouwkunde is en Welberg zelf ooit in de klas had, beaamt dit. ‘Omdat studenten veel te zien krijgen, er veel excursies zijn en ze altijd op een andere locatie ervaringen opdoen, onthouden ze de belangrijke delen van de brandveiligheid goed. Juist omdat het zo praktisch is.’ Beide heren zijn het er over eens dat het keuzedeel zich na drie jaar heeft bewezen. ‘Ook de studenten zijn enthousiast.’

image3.jpeg
Studenten volgen de Brainbox brandgedrag bij Troned.

RemBrand

De keuzemodule Brandveiligheid is een uitvloeisel van een van de projecten van RemBrand van Brandweer Nederland, dat tot doel had brandveiligheid structureel in het technisch onderwijs onder te brengen. In Twente is dus bij het mbo flink aan dat doel gewerkt, al gaat het om een keuzedeel. Een andere uitkomst van het RemBrand-project is het lesmateriaal Uit de Brand! dat Brandweer Nederland samen met uitgever Codename Future heeft ontwikkeld en jaarlijks ongeveer honderdduizend studenten bereikt, doordat deze module deel uitmaakt van Loopbaan en Burgerschap De maatschappij dat ben jij. Nog een ander resultaat is het door de brandweer aangevulde lesmateriaal van de VOTOB academy in Den Haag, die opleidingen verzorgt in de tankopslag.


image4.jpeg
Clemens Heuker of Hoek van het ROC van Twente (links) en Laurens Welberg van Brandweer Twente (rechts).

Ook is gekeken naar de ontwikkeling van een landelijke module voor mbo-scholen, vertelt Welberg, die als projectleider met tientallen stakeholders, zoals de MBO Raad heeft gesproken. ‘Maar dat blijkt niet zo eenvoudig, want het curriculum is erg vol. Ieder ROC heeft eigen belangen. Het ontwikkelen van een gezamenlijk keuzedeel wordt als te complex en tijdrovend gezien. Alleen als het een kant-en-klaar keuzedeel is, willen ze het opnemen in het curriculum.’ Voor de ondertussen opgeheven projectgroep was het volgens Welberg ondoenlijk om enkel één landelijke module te ontwikkelen, daarom moedigt hij vooral bestaande en toekomstige regionale initiatieven tussen de brandweer en het technisch onderwijs aan.

Hbo en wo

Het RemBrand-project om kennis binnen het technisch onderwijs te brengen richtte zich niet alleen op het mbo, maar ook op het hbo en wo. Binnen het wetenschappelijk onderwijs, de technische universiteiten, kreeg de brandweer geen voet tussen de deur. Ook het hbo-onderwijs is niet eenvoudig, merkte Welberg, die vooral via zijn eigen netwerk af en toe wel in gesprek kwam. Zoals bij Saxion Hogescholen in Enschede en Deventer, die wel wat zag in het ontwikkelen van een minor brandveiligheid voor de relevante opleidingen binnen de School of Business, Building and Technology. ‘Maar toen de directeur die ik kende vertrok, en ook de algemeen directeur, heeft dit initiatief zich helaas niet verder ontwikkeld.’

Lesmateriaal en voorlichting

Het verder ontwikkelen van lesmateriaal is volgens Welberg ook een manier om toch tot landelijke spreiding van brandweerkennis binnen technische opleidingen te komen. ‘Uitgevers leveren lesstof in onderwijspakketten aan scholen. Wanneer er samen met de uitgever en een aantal pilotscholen les- en leerstof kan worden ontwikkeld over een onderwerp of binnen een bepaalde opleidingsrichting, blijkt er ook direct een bereik te zijn van duizenden leerlingen verspreid over Nederland.’ Dit bereik kan volgens Welberg breder zijn dan alleen technisch onderwijs. Ook onderwijs voor zorg en verpleegkundigen heeft interesse. ‘We merkten in gesprekken dat hier behoefte aan is en het onderwerp binnen de zorg leeft. Ook het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport stelde dat het ontwikkelen van een keuzedeel Brandveiligheid binnen de zorg een goed idee is.’

Open dagen

Het structureel laten integreren van kennis over brandveiligheid in technische opleidingen is een kwestie van een lange adem. Om andere ROC’s en het bouwonderwijs in het algemeen te overtuigen van het belang van modules over brandveiligheid zouden volgens Heuker of Hoek studenten die dit keuzedeel hebben afgerond, tijdens open dagen en andere soorten voorlichting ingezet kunnen worden. ‘Zij zouden hun presentaties die ze in dit keuzedeel hebben gemaakt daar ook kunnen delen en tonen. Dan komt er ook al bewustwording op gang.’

Het keuzedeel in het kort

In zelfstudie en zestien colleges en excursies (totaal 240 uur) komen alle relevante facetten van brand, brandgedrag en brandveiligheid (in de bouw) aan bod. De studenten geven presentaties over hun kennis en ervaring.

A Verdieping brandveiligheid. Met aandacht voor: grootste branden afgelopen jaar, leren van incidenten, wet- en regelgeving, hoe werkt de brandweer en een TS, brandveilig ontwerpen en brand- en rookgedrag beleven.

B Brandveilige producten, materialen en details. Met colleges over isolatie, brandwerende materialen, zelf een wand bouwen met doorvoeren, brandveiligheidsinstallaties, brandbeveiligingsinstallaties en zelf een ontruiming ervaren in ziekenhuis.

C Beheer en onderhoud brandveiligheid. Met colleges over de rol van de gebouweigenaar, het uitvoeren van een inspectie, meelopen met een inspectie van de brandweer, houding en gedrag van moeilijke huurders.

Andere artikelen in deze aflevering