‘Behandel accubrand in kleine ruimte als aardgasincident’

‘Behandel accubrand in kleine ruimte als aardgasincident’

Een lithium-ion-accubrand in een besloten kleine ruimte, moet je behandelen als aardgas­incident. Dat is de belangrijkste conclusie die na een brand op een hybride plezierjacht in de haven van Sneek op 4 mei 2019 is getrokken. Door een rookgasexplosie worden twee brandweerlieden overboord geslingerd, twee anderen worden door de drukgolf tegen de reling aangedrukt.

‘In dit geval zijn we door schade en schande wijs geworden’, begint kennisregisseur Earryt Boetes van Veiligheidsregio Fryslân. ‘Incidenten met elektrische voertuigen zijn nog relatief nieuw. Het fenomeen dat we bij deze brand hebben gezien, zijn we nog niet eerder tegengekomen. We weten dat door een thermal runaway in de accu giftige gassen vrijkomen, waaronder waterstoffluoride. Als de ontledingsgassen niet direct ontbranden, blijft het wel brandbaar. Ook bij lage temperaturen. In een kleine ruimte kun je dus de situatie aantreffen dat de zuurstof op is en de brand smoort, maar de explosieve rookgassen zich wel blijven ophopen. Ook bij lage temperaturen zorgt dit voor een potentieel explosieve situatie. Behandel accubranden in een kleine ruimte daarom als een aardgasincident.’

image1.jpeg
Bij een explosie op een hybride boot zijn in 2019 enkele brandweerlieden overboord geslagen.

Het incident

Rutger Reiker treft als eerste bevelvoerder een bijzonder beeld aan wanneer hij ter plaatse komt. ‘We hadden aanrijdend van de meldkamer te horen gekregen dat er op de boot een explosie was geweest en dat het een hybride boot was. Na een explosie verwacht je, als je ter plaatse komt, brand en de gevolgen van een explosie te zien. Niks van dat alles. We zagen geen brand, geen brokstukken en door de kieren kwam alleen wat grijzige rook naar buiten. De boot was gevuld met rookgassen, maar er was geen sprake van veel overdruk. Dan zit je vooral met veel vraagtekens. Wat is er gebeurd? Wat was de aanleiding voor de explosie? En wat voor gassen zitten er in de boot?’ Reiker besluit, met name vanwege alle vraagtekens die de ploeg heeft vanaf een afstand een raam aan de zijkant van de boot eruit te gooien. ‘We wilden op veilige afstand kijken wat de toetreding van zuurstof zou doen. We hadden twee stralen hoge druk paraat, maar er gebeurde weinig. We zagen wat rookgassen uitstromen, maar het zich in de boot bleef slecht.’

image2.jpeg
De boot in de haven van Sneek, na de tweede keer afzinken.

Fotografie: TBO Noord

Als na ongeveer vijf minuten de situatie nog steeds ongewijzigd is, besluit Reiker zijn manschappen te verplaatsen naar de achterzijde van de boot. Op een scan van de warmtebeeldcamera hebben ze gezien dat er een hotspot in de voorkant van de boot zit. ‘Ons uiteindelijke plan was om binnen te treden. We hebben met een hooligantool de glazen deur laten springen en hebben een rookgaskoeling vanaf de achterzijde van het schip gedaan. Toen zag ik plotseling in mijn ooghoeken de lucht uitzetten en hoorde ik een harde klap, gevolgd door veel vlammen. In één klap stond de hele boot in brand. Dan schrik je wel even. Door de explosie zijn twee manschappen overboord geslagen en twee tegen de reling aan gedrukt.’ De getroffen manschappen worden door de ambulance nagekeken, de meldkamer gevraagd voor aflossing en de manschappen die eerder al met de personeelsbus ter plaatse zijn gekomen, pakken de stralen op om verdere uitbreiding naar andere schepen te voorkomen. Uiteindelijk wordt de boot tot zinken gebracht, om ook de thermal runaway in de accu’s te kunnen stoppen.

Tegenstrijdige signalen

Terugkijkend constateert Reiker dat het een incident was met tegenstrijdige signalen. ‘Je rukt uit voor een scheepsbrand met een explosie, maar treft ter plaatse weinig aan. Je bent voorzichtig en bedacht op een rookgasexplosie, maar nadat je de ramen er aan de zijkant uitslaat, gebeurt er niets. Toch word je er later alsnog door getroffen. Een volgende keer zal ik vanaf een afstand er nog meer ramen uit laten slaan, zodat er meer zuurstof kan toetreden. Blijkbaar gebeurde dat door de kleine ramen niet genoeg. De verraderlijkheid van dit type incidenten is denk ik een les voor heel Nederland.’

image3.jpeg
De schade aan het interieur.

Fotografie: TBO Noord

Brandonderzoek

Na twee dagen wordt de boot omhoog gehaald om brandonderzoek te kunnen doen. Zodra het plezierjacht op de kade op de bokken staat, komt er rook uit de boot. ‘En dus hebben we ‘m weer teruggebracht naar de bodem van de haven. Achteraf bleek na onderzoek dat de rook waterdamp moet zijn geweest, veroorzaakt door zonneschijn. Twee weken later hebben we ‘m er opnieuw uitgehaald’, aldus René Silvius, brandonderzoeker van Veiligheidsregio Fryslân. Samen met een collega van TBO Noord heeft hij het brandonderzoek uitgevoerd. De brandonderzoekers constateren dat de brand in één van de vier accupakketten is ontstaan. ‘De hitte is langs de andere accupakketten gegaan en heeft die ook aangestoken. De gassen die daarbij vrij zijn gekomen, hebben zich in eerste instantie tussen de romp en de binnenruimte opgehoopt. Via een montageluik in het gangboord zijn de hete gassen naar buiten gekomen en hebben een vuurbal boven de boot veroorzaakt. Daarop is de brandweer gealarmeerd. Bij die explosie is onder andere een luik naar de binnenruimte opengegaan, waarna de gassen zich ook in de binnenruimte konden ophopen. Daar zat eveneens alles dicht. Er was niet genoeg zuurstof om dat te laten ontbranden. Pas toen de deur werd ingeslagen, kon de boel tot ontbranding komen.’

Volgens Boetes is het, vooral vanwege het gevaar van een rookgasexplosie, van belang om bij kleine ruimtes zo snel mogelijk te ontdekken wat voor incident je voor je hebt. ‘Bij boten is het niet altijd direct duidelijk of er grote batterijpakketten in zitten. Maar dat geldt straks ook voor woningen. Nu nog worden daar op zeer kleine schaal batterijpakketten geplaatst om de opgewekte energie van zonnepanelen in op te slaan, maar dat gaan we vaker tegenkomen. Het zou denk ik goed zijn als bij de meldkamer standaard wordt gevraagd welke energiebronnen aanwezig zijn. En dan nog zul je het niet altijd weten. Wees dus bij kleine besloten ruimtes en lichtgrijze rook extra alert en benader het als een aardgasincident.’

Andere artikelen in deze aflevering