‘Gezond en gevarieerd eten zorgt voor betere prestaties’

‘Gezond en gevarieerd eten zorgt voor betere prestaties’

Voeding heeft directe invloed op de prestatie, alertheid en fitheid. Bij Defensie is er daarom al langer aandacht voor passende voeding. Wat heb je wanneer nodig? Hoeveel calorieën verbruik je en hoe meet je dat? Fieldlab manager Arno Heg vertelt hoe Defensie probeert de medewerkers zo fit mogelijk te krijgen. Wat kan de brandweer daarvan leren? Sevgi Arslan, voedingsconsulent bij Brandweer Twente, zet uiteen wat in haar regio wordt gedaan aan gezonde voeding.

‘Voeding is een van de thema’s waar we naar kijken, maar er zijn meer thema’s die van belang zijn als het gaat om het fit zijn voor de uitvoering van je taak’, begint Heg. ‘Denk bijvoorbeeld aan stress, slaap en omgevingsfactoren als extreme kou of hitte. Daarin moet je ook de onderlinge samenhang bewaken.’ Defensie stelde een visie op waarin is vastgelegd wat nodig is voor een optimale taakuitvoering. ‘Daarmee in het achterhoofd hebben we verschillende leerlijnen gemaakt die in de opleiding van ons personeel aan bod komen. Eén leerlijn is volledig gericht op voeding. Daarin komt bijvoorbeeld aan bod wat je voor, tijdens of na een inzet moet eten. Wat heeft je lichaam aan voedingsstoffen nodig? En hoe zit dat bij extreem koude of warme weersomstandigheden? Hoeveel moet je bij hitte extra drinken en wat neem je dan? We zijn daar nu twee jaar mee bezig en je ziet nu een kanteling ontstaan. Personeel is zich steeds bewuster van het effect van voeding. Dat is mooi om te zien.’

26_BB05_Voeding veld.html-image1
Sevgi Arslan, voedingsconsulent bij Brandweer Twente: ‘Vóór een inzet heb je andere voedingsmiddelen nodig dan tijdens.’

Koppelen aan behoefte

In het programma van Defensie wordt uitgegaan van wat in de schijf van vijf wordt aanbevolen. ‘Van daaruit kijken we naar wat nodig is voor ieder individu en voor iedere taak. In onze vredesbedrijfsvoering, wanneer de manschappen niet op missie zijn, doen we fitheidsmetingen. Dat is de basis. Daaruit blijkt de fysieke gesteldheid van ieder individu in een ontspannen situatie. Iedereen weet zijn eigen basal metabolic rate (BMR), de hoeveelheid energie die je lichaam in ruststand verbrandt. Daarnaast kent iedereen zijn of haar eigen uithoudingsvermogen en kracht.’ Naast de fitheidsmeting in ontspannen toestand, wordt ook van iedere medewerker een inspanningsprofiel opgesteld. Hiervoor werkt Heg met een meetsysteem. Medewerkers krijgen bijvoorbeeld een week lang een borstband om met een sensor onder de arm. Hiermee wordt onder andere het energieverbruik, de lichaamstemperatuur en de belasting in kaart gebracht. Heg: ‘Daar kunnen we dan het voedingsplan op baseren. Met die meetapparatuur zie je bijvoorbeeld ook dat een persoon bij een inspanning tijdens warm weer soms tot zes keer meer energie verbruikt. Dat is waardevolle informatie, want dan weet je ook de hoeveelheid calorieën die je binnen moet krijgen.’

Ook het moment waarop voeding wordt ingenomen is van belang, laat Heg weten. ‘Als je te laat eet of drinkt, kan dat het einde van de inzet betekenen. We zijn daarom bezig met een systeem dat de meetgegevens ook live kan doorgeven. Dan kun je makkelijker op tijd ingrijpen.’

Basisfitheid

Basisfitheid is essentieel, aldus Heg. ‘Dat geldt niet alleen voor ons personeel bij Defensie, maar natuurlijk ook voor brandweerlieden. Als je vermoeid bent door verkeerde voeding, heeft dat impact op de beslissingen en de uitvoering van de taak. In ons vak, maar ook bij de brandweer, kunnen de gevolgen ervan groot zijn.’

Heg adviseert daarom kennis over voeding en fitheid in de opleiding en de oefeningen te implementeren. ‘Het is belangrijk dat medewerkers kennis van zaken hebben, niet alleen over de taak die ze moeten uitvoeren, maar ook over hoe ze fit moeten blijven. Kennis van voeding hoort daarbij. Dat moet je faciliteren. Daarnaast is het belangrijk om metingen te doen. Weet hoe je mensen in normale omstandigheden functioneren. Van daaruit kun je verder bouwen.’

Voedingsadvies

Binnen Veiligheidsregio Twente wordt steeds meer aandacht besteed aan het belang van goede voeding. Binnen de organisatie is Arslan als één van de voedingsconsulenten werkzaam. ‘Waar staan we? Dat was eigenlijk de eerste vraag waar ik me over heb gebogen toen ik anderhalf jaar geleden de opleiding Voeding en Diëtiek heb afgerond en deze taak erbij heb gekregen’, begint ze. ‘Vervolgens ben ik samen met Evelien van Raan, collega gewichtsconsulent, vooral aan de slag gegaan met onze zichtbaarheid in de organisatie, bijvoorbeeld door het schrijven van blogs over gezonde tussendoortjes, thuiswerken en gezond blijven eten en gezond eten tijdens de feestdagen.’ Dat werpt zijn vruchten af. Arslan en haar collega krijgen steeds meer aanvragen van collega’s die voedingsadvies willen. ‘Dat zijn niet alleen collega’s met overgewicht, maar ook collega’s die wat gezonder willen leven.’

Naast rechtstreekse aanvragen, kunnen brandweerlieden ook vanuit het periodiek preventief medisch onderzoek (PPMO) naar haar worden doorverwezen. ‘Soms worden collega’s wel geschikt voor de functie bevonden, maar onder bepaalde voorwaarden. Een collega moet bijvoorbeeld op zijn of haar gewicht letten. Daar kan ik dan in overleg met de betreffende collega naar kijken en aan gaan werken.’

Arslan en Van Raan zijn ook bezig om de kantine gezonder te maken. ‘Meestal brengen we het grootste deel van de dag door op het werk. Voeding tijdens de werkdag is daarom mede bepalend voor een gezond voedingspatroon. Verder organiseren we supermarktsafari’s om collega’s te leren hoe ze etiketten kunnen lezen en waar ze op kunnen letten. Zo kunnen ze in het vervolg zelf betere en bewustere keuzes maken in de supermarkt. En we geven voorlichting aan groepen met specifieke voedingsadviezen, zoals stokers en medewerkers van de meldkamer. Kennis is de sleutel tot succes.’

Basisvoeding

Arslan benadrukt het belang van voeding voor iedereen, maar juist ook voor repressieve brandweerlieden. ‘Het is een fysiek beroep waarbij je wordt blootgesteld aan hitte, piekbelastingen op onregelmatige momenten en stressvolle situaties. Het is een zware belasting voor het lichaam. Gezonde voeding is daarbij van groot belang, dat wordt vaak onderschat.’

Maar wat is dan de juiste voeding? Dat wisselt van moment tot moment, laat ze weten. ‘Voor een inzet heb je andere voedingsmiddelen nodig dan tijdens een inzet. Daar zit ook de lastigheid, want bij de brandweer weet je nooit precies wanneer je een uitruk hebt. In het algemeen adviseer ik daarom om uit te gaan van een gezonde, gevarieerde basisvoeding die is gebaseerd op de schijf van vijf. Eet bijvoorbeeld dagelijks minstens 250 gram groente, twee stuks fruit en twee keer per week vis en dan geen kibbeling of vissticks, want die zijn gefrituurd. Eet volkoren producten, sla geen maaltijden over, drink iedere dag anderhalf tot twee liter water en eet drie tot vier tussendoortjes per dag. Dat zijn dan natuurlijk geen koekjes en chips, maar bijvoorbeeld fruit en noten.’

Repressieve inzet

De basisvoeding zorgt ervoor dat het lichaam genoeg energie heeft voor een repressieve brandweerinzet van ongeveer een uur, laat Arslan weten. Duurt de inzet langer, dan is aanvullende voeding belangrijk. ‘Het is dan vooral verstandig om koolhydraten binnen te krijgen. Die zitten bijvoorbeeld in volkoren boterhammen, fruit en gezonde mueslirepen. Daarnaast kun je voor de benodigde suikers denken aan isotone dranken, zoals Isostar en Aquarius, maar ook water met Roosvicee en een mespuntje zout is een goede optie. Eet voorafgaand aan en tijdens een inzet zo weinig mogelijk vet. Dat blijft lang in je maag zitten, terwijl er weinig voedingsstoffen inzitten.’

Na een repressieve inzet is het volgens Arslan belangrijk dat de voeding vooral gericht is op het herstel van het lichaam. ‘Daar moet je niet te lang mee wachten. Het beste is om een complete maaltijd volgens de schijf van vijf te eten. Dat geeft een goede combinatie van koolhydraten, eiwitten en gezonde vetten. Drink daarnaast voldoende. Is een volledige maaltijd niet mogelijk, zorg er dan voor dat je voldoende eiwitten en koolhydraten binnenkrijgt. Eiwit is een belangrijke bouwstof voor het lichaam, dat heeft je lichaam nodig om te herstellen van een zware inspanning. De koolhydraten zijn om de energiebehoefte weer aan te vullen. Je kunt bijvoorbeeld denken aan magere kwark met havermout of met ongezouten noten en honing. Of neem een volkoren boterham met hüttenkäse, met magere vleeswaren, kaas en ei of met een honderd procent notenpasta met banaan. Voor gerechten kun je denken aan een salade van volkoren pasta met broccoli, gerookte kip en mozzarella of een salade van zilvervliesrijst met tonijn en sperziebonen. Dit zijn simpele, maar lekkere gerechten.

Werk aan de winkel

‘Er is nog veel werk aan de winkel. Er is tijd voor nodig om de bewustwording van het belang van gezonde en gevarieerde voeding bij de hele organisatie te vergroten’, beseft Arslan. ‘We moeten eerst als organisatie het belang ervan benadrukken. Pas dan kun je ook eisen stellen aan de cateraars die bij inzetten eventueel worden ingeschakeld. Het duurt nog een tijd voor al dat soort zaken ook contractueel geregeld zijn. Dat is ook niet altijd even makkelijk, omdat cateraars 24 uur per dag, zeven dagen per week beschikbaar moeten zijn. Belangrijk is wel dat ze geen gefrituurd of te vet eten voorschotelen. Daarnaast adviseer ik om energierepen in de voertuigen te leggen, zoals muesli- of notenrepen.’

Algehele gezondheid

Arslan benadrukt dat gezonde en gevarieerde voeding ontzettend belangrijk is, maar dat het wel slechts een onderdeel is van de algehele gezondheid. ‘Lichaamsbeweging is minstens zo belangrijk. Beweeg minstens een half uur per dag, slaap genoeg en zorg voor voldoende ontspanning. Uiteindelijk is gezondheid de verantwoordelijkheid van ieder individu. Al ben ik van mening dat een goede gezondheid op het bordje hoort van zowel werkgever als werknemer. Als organisatie kun je veel doen om een gezonde leefstijl te stimuleren. Zeker bij de brandweer mogen we de waarde van een goede gezondheid en dus ook gezonde voeding niet onderschatten. Het heeft direct invloed op de prestatie. Als je als gevolg van slechte voeding minder fit of alert bent, kun je fouten maken die ook een risico kunnen zijn voor je collega’s.’

26_BB05_Voeding veld.html-image2
Tijdens een inzet worden verse maaltijden geserveerd.

Gerben van Es

Andere artikelen in deze aflevering

‘Ik goa d’r veur!’

Hoe bereiden collega’s zich voor op de World Police and Fire Games (WPFG)? Berjan Vrielink (62 jaar) is al 36 jaar vrijwillig brandweerlid van het, zoals hij zelf zegt, prachtige korps Delden.