Voorzichtigheid geboden bij incidenten met gasflessen

Voorzichtigheid geboden bij incidenten met gasflessen

Jildou Visser

Nu de zomer voor de deur staat en er in Nederland weer wordt gekampeerd en gebarbecued, wordt er ook weer volop gebruikgemaakt van gasflessen. Onlangs is de brandweer in Frankrijk gewaarschuwd voor de risico’s van gasflessen die bij brand betrokken raken. In een week tijd zijn daar bij drie verschillende incidenten met gasflessen brandweerlieden gewond geraakt. Wat zijn de risico’s? En in hoeverre maakt het materiaal waarvan de gasfles is gemaakt een verschil?

Doen gasflessen altijd wat ze moeten doen? Als het aan Jetty Middelkoop, Adviseur Gevaarlijke Stoffen (AGS) bij Brandweer Amsterdam-Amstelland ligt is haar antwoord: nee. ‘Iedere drukhouder kan altijd ontploffen. Bij een inzet op een camping is één van mijn eerste vragen altijd of er gasflessen aanwezig zijn. Als ze er zijn is het handig om te weten van wat voor materiaal de fles is gemaakt en of er een overdrukventiel op zit. Dat kan verschil maken voor de kans op een explosie.’

BR201906-3031GASFLESSEN1
De ontplofte kunststof gasfles in Gasselternijveenschemond in Drenthe. Fotografie: Veiligheidsregio Drenthe

Kunststof

Een van de materialen waarvan gasflessen kunnen worden gemaakt is kunststof. Deze flessen zijn gemaakt van een kunststof buitenzijde met daarin een cocon van glasvezel waarin het gas zit opgeslagen. De flessen zijn licht, roesten niet, het is makkelijk te zien hoe vol ze zitten en volgens de fabrikant zijn ze veiliger. ‘Kunststof smelt al bij relatief lage temperaturen, daardoor komen de poriën tussen de glasvezels open te liggen. Het gas komt dan gecontroleerd vrij en kan verbranden. Doordat het kunststof al bij relatief lage temperaturen smelt, is er weinig drukopbouw in de fles en ontploffen deze flessen volgens de fabrikant niet. Dat is ook door hen getest. Je kunt de gaatjes in de fles zien als een soort afblaasventiel’, vertelt Wouter van Ruijven van Benegas. Het bedrijf is een van de leveranciers met kunststof gasflessen in het assortiment. Toch kent Middelkoop een paar incidenten waarbij kunststof gasflessen wel zijn ontploft. Als voorbeeld noemt ze een ontploffing bij een brand in Gasselternijveenschemond in Drenthe een aantal jaar geleden. Tijdens een schuurbrand ontploft daar een kunststof gasfles. Als de brand is geblust, haalt een van de manschappen de tweede kunststof gasfles naar buiten en begint deze te koelen. Die fles ontploft tijdens het koelen. ‘Het betrof een tweedelige fles, waarvan de twee delen waren verlijmd. Het kan zijn dat deze verbinding door de hitte van de brand is verzwakt. De snelle afkoeling kan dan net te veel zijn geweest. Wellicht dat daardoor de fles bezweek en de explosie is ontstaan’, aldus Middelkoop. ‘Of we kunststof gasflessen wel of niet moeten koelen hangt onder andere af van het wel of niet wegsmelten van een deel van de coating. Brandt de fles al langs de wand en blus je die, dan krijg je een ongecontroleerde uitstroom van gas met alle gevolgen van dien. Je kunt zo’n lek in de wand niet stoppen door de afsluiter dicht te draaien. Als je zo’n fles niet ergens veilig leeg kunt laten lopen, kun je hem beter laten leegbranden en de omgeving afschermen. Een fles die lekt, maar niet brandt kun je het beste op een veilige plek laten leeglopen.’ Middelkoop waarschuwt extra alert te zijn bij tweedelige flessen. ‘Zij kunnen als ze zijn aangestraald uiteen klappen als ze worden gekoeld. Laat bij twijfel de fles liever op z’n plek staan tot deze is afgekoeld. Hiervoor kun je het beste een warmtebeeldcamera gebruiken.’

Van Ruijven laat weten dat de geadviseerde bewaartemperatuur veertig graden is. ‘Ze zijn getest tot een omgevingstemperatuur van zeventig graden. Daarboven zou het zo kunnen zijn dat het kunststof zacht wordt en gas weglekt. Dat betekent ook dat we adviseren om de gasfles nooit onder een barbecue te zetten, want dan kan het kunststof smelten. In een buitenkeuken met aparte kastjes eronder kan dit wel.’ ‘Toch blijft het uitkijken’, laat Alewijn Kuiper van Kuipers Gassen uit Eemnes weten. ‘In kunststof gasflessen zit een messingkraan. Doordat twee verschillende materialen zijn toegepast, kan op dat punt lekkage ontstaan.’ Vooral bij de oudere type kunststof gasflessen van Kompozit-Praha, kwam dit probleem geregeld voor. Deze gasflessen worden niet meer verhandeld, maar worden kunnen worden gevuld. Er zijn nog veel van in omloop.’

BR201906-3031GASFLESSEN2
Fotografie: 112groningen.nl

Aluminium

Volgens Kuipers is aluminium een alternatief. Ook deze flessen zijn licht. Toch zitten ook hier risico’s aan. ‘Deze flessen zijn bij de afsluiter voorzien van schroefdraad. Je hebt kans dat dat beschadigt en daardoor gas weglekt. In hoeverre deze gasflessen kunnen ontploffen, durf ik niet te zeggen. Dat hangt natuurlijk ook af van een eventueel afblaasventiel. Het enige vergelijkingsmateriaal dat ik heb als het gaat om het gedrag van aluminium gashouders bij brand zijn wegwerpgaspatronen. Daar hebben we proeven mee gedaan. Die patronen hebben een inhoud van ongeveer twee- tot driehonderd gram. Na anderhalve minuut scheurden die open en kwam er een steekvlam vrij.’ De ontplofte patronen zijn ongeveer vijf meter weggeslingerd.’

Jan Stephan van JSP Gas Cylinders, producent van stalen en roestvrijstalen gasflessen, laat weten dat aluminium smelt bij een temperatuur van ongeveer 650 ˚C. Indien deze flessen worden aangestraald door brand, is het een kwestie van koelen. Middelkoop: ‘Verder weten we nog weinig van deze flessen. Ik heb er in ieder geval nog geen incidenten mee gezien. Indien iemand er wel incidenten mee heeft meegemaakt, hoor ik dat graag.’

Staal

Andere materialen waar gasflessen al sinds jaar en dag van worden gemaakt, zijn staal en roestvrijstaal. Deze flessen smelten niet bij brand. Het materiaal kan een temperatuur van ruim 1000 ˚C weerstaan. In hoeverre deze flessen bij brand kunnen ontploffen, hangt volgens Stephan af van een afblaasventiel. ‘Flessen met een afblaasventiel of -klep kunnen de drukopbouw in de fles kwijt door gas te laten ontsnappen. Voorwaarde is wel dat de fles rechtop staat, zodat de dampgas in de fles kan ontsnappen uit het afblaasventiel. Het uitzetten van het gas zorgt ervoor dat de dampgas door het veiligheidsventiel gecontroleerd wordt afgeblazen.’ Eén van de grootste problemen met stalen gasflessen bij brand is volgens Stephan dat het merendeel van de exemplaren niet is voorzien van een afblaasventiel. ‘Die klappen dus bij brand bijna altijd uit elkaar.’ Indien stalen gasflessen worden aangestraald door brand, is het devies altijd: koelen.

Door Jildou Visser

Andere artikelen in deze aflevering

Zinken enige optie om hybride boot te blussen

Brandweerlieden uit Sneek staan 4 mei voor een uitdagende inzet met de nodige risico’s als op een hybride boot van ongeveer veertien meter in de haven van de Friese plaats brand is uitgebroken.