Veel vraagtekens bij inzet na lekkage uit tankwagen Alblasserdam

Veel vraagtekens bij inzet na lekkage uit tankwagen Alblasserdam

Jildou Visser

Hoe stop je het afblazen van te heet geworden petrolad uit een geïsoleerde tankwagen? Koelen lijkt het eerste antwoord, maar door de isolatie van de tankwagen is dat nog niet zo makkelijk. Op 9 februari staan brandweerlieden uit Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid voor deze uitdaging. De vrijgekomen stof zorgt in een groot deel van het land voor stankoverlast.

BR201906-3233ALBLASSERDAM1

Er komen al veel meldingen van stankoverlast binnen als Adviseur Gevaarlijke Stoffen (AGS) Henk van Wetten en Officier van Dienst (OvD) Leendert-Jan Bron worden gealarmeerd. ‘Aanrijdend werd duidelijk dat bij een bedrijf een tankwagen stond uit te gassen. In eerste instantie was nog onduidelijk om welke stof het precies ging’, vertelt Bron. ‘In de kladblokregels kon ik lezen dat de stof te ver was opgewarmd’, vult Van Wetten aan. ‘Aanrijdend wist de centralist me te vertellen dat de stank rubberachtig was. Toen ik vroeg naar het UN-nummer kreeg ik een viercijferig productnummer door: 2101. Het UN-nummer was onbekend.’ De AGS laat de meetplanleider alarmeren.

Ter plaatse ruiken Van Wetten en Bron een duidelijk waarneembare rubberachtige geur. Ze zien een tankwagen die staat af te blazen. Het overdrukventiel is dan al onder de druk bezweken. De eerste TS staat net opgesteld. Hun plan is om het vrijkomende gas zoveel mogelijk neer te slaan en de tankwagen te koelen door er water op te spuiten. Omdat nog onduidelijk is om welke stof het precies gaat, laat Bron ook een schuimblusvoertuig alarmeren. ‘We wilden op alles voorbereid zijn.’ Van Wetten zoekt de bedrijfsdeskundige op. Hij kan hem direct de productinformatiebladen overhandigen. ‘In de eerste screening vielen me direct twee zaken op. De eerste was het vlampunt van de stof. Dat lag op 130 ˚C terwijl de stof al was opgewarmd tot 110 ˚C. Het tweede punt was de reactie van de stof door de opwarming. Door de verhitting treedt een thermische ontleding op. Daarbij kwam H2S, waterstofsulfide, vrij. Dat was een aandachtspunt. Het is een toxisch product dat al in lage concentraties gezondheidsklachten kan veroorzaken. Daarnaast kwamen ook koolmonoxide, dioxide, stikstofoxide en mercaptanen vrij. Deze laatste hebben een zeer lage reukgrens. Dat verklaart waardoor de stank zich zover verspreidde.’ Van Wetten weet dat het zaak is de temperatuur zo snel mogelijk terug te brengen tot 80 ˚C, want bij die temperatuur stopt de ontledingsreactie. In overleg met Bron alarmeert Hoofdofficier van Dienst (HOvD) Peter Schot ook het groot watertransport en meerdere meetploegen en wordt GRIP2 afgegeven.

BR201906-3233ALBLASSERDAM2

Overpompen

In eerste instantie wordt geprobeerd de stof te koelen door koud water op de tankwagen te spuiten. Dat heeft door de isolatie weinig effect. Van Wetten: ‘Alleen een klein stuk van de bovenzijde van de tankwagen was niet geïsoleerd. Daar hebben we zoveel mogelijk op geprobeerd te richten. Het effect was minimaal. En dus ga je op zoek naar alternatieven.’ Bron en Van Wetten besluiten dan in overleg met de bevelvoerders en de bedrijfsdeskundige dat het verlagen van de druk in de tank prioriteit heeft. ‘We zijn een deel van de tankinhoud gaan overhevelen naar een andere tank. De overdruk werd daardoor minder, waardoor minder waterstofsulfide vrij kwam’, vertelt Bron. Toch is het probleem daarmee nog niet opgelost.

Alternatieve koelingsmethodes

Eén van de opties die ze gezamenlijk bedenken, is het koelen van de tank met behulp van de leidingen die normaal gesproken de vloeistof verwarmen. ‘Door de leidingen in de tank werd normaal gesproken warm water gepompt om de tankinhoud te verwarmen. In overleg met de bedrijfsdeskundige hebben we besloten daar koud water doorheen te laten lopen, om van binnenuit de tank te koelen.’ Na enige tijd blijkt dat de inzet wel effect heeft, maar de temperatuur daalt te langzaam. Er wordt verder gekeken naar andere inzetmethodes. Eén ervan is het verwijderen van de isolatie van de tank. ‘Een leuk idee, maar na overleg met de bedrijfsdeskundige hebben we dat idee laten varen. Dat schijnt vrij ingewikkeld te zijn’, vertelt Bron. Een andere optie die wordt onderzocht is het rechtstreeks spuiten van koud water in de tank. Van Wetten: ‘Dat had één groot nadeel. We wisten dat we daarvoor de tank moesten openen en dat er dan veel waterstof­sulfide vrij zou komen. Als je daartoe besluit, wil je zeker weten dat die inzet werkt.’ De AGS besluit het daarom eerst op kleine schaal te testen. In een emmer met een kleine hoeveelheid verwarmde petrolad spuit hij water. Het koelend effect is verwaarloosbaar. ‘We zagen nauwelijks afname van de temperatuur, terwijl er wel risico’s zaten aan deze inzet. Dan moet je het niet doen.’

Effectgebied

Gedurende de inzet worden in het benedenwinds gebied verhoogde concentraties van de vrijgekomen stof gemeten. De waarden liggen nog wel beneden de alarmeringsgrenswaarde. Schot laat daarom met de Fire Defender een waterscherm neerzetten. ‘Dat had effect, de meetwaardes daalden. Het nadeel was echter wel dat er veel water op terrein kwam te liggen. Het waterschap heeft daarom zoveel mogelijk vervuild water geprobeerd op te vangen, zodat het later afgevoerd kon worden.’

Afvoeren

Naarmate de tijd verstrijkt, daalt de temperatuur langzaam. Dat betekent ook dat de druk in beide tanks verder afneemt. Schot is dan al met de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILenT) in overleg wat er verder met de stof moet gaan gebeuren. Door de thermische ontleding is de stof onbruikbaar geworden en moet daarom worden afgevoerd naar een vuilverwerkingsbedrijf. ‘De inspectie stelde een aantal voorwaarden aan het transport. Er mocht bijvoorbeeld niets meer vrijkomen en de temperatuur moest dusdanig zijn gedaald dat het veilig vervoerbaar is.’ Als na een aantal uren de temperatuur is gedaald en de druk dusdanig is afgenomen, kunnen de brandweerlieden het mangat sluiten en de pakking van het overdrukventiel vervangen. Onder begeleiding van ILenT wordt de chemische stof naar een vuilverwerker in Moerdijk afgevoerd.

Leerpunten

Schot, Van Wetten en Bron kijken terug op een complexe inzet met de nodige leerpunten. ‘Eén van de leerpunten is dat als je een viercijferig nummer hoort, dat niet het UN-nummer hoeft te zijn. Een extra complicerende factor was dat deze stof onder een verzamel UN-nummer valt, waardoor ik niet met het chemiekaartenboek kon werken. We waren echt afhankelijk van de informatie die we van het bedrijf kregen. Gelukkig was dat goed op orde’, vertelt Van Wetten. Ook Bron onderschrijft dat het gebruik van elkaars kennis en informatie essentieel is geweest bij het bestrijden van dit incident. ‘Als een inzet niet werkt, is het zaak samen te zoeken naar iets dat wel werkt. Roep ideeën en bedenk en bespreek de mogelijkheden en onmogelijkheden met elkaar. Betrek daar vooral ook de bedrijfsdeskundige bij. Hij heeft ons echt geholpen.’ ‘En houd rekening met de tijdsfactor. Dit incident heeft lang geduurd, omdat er geen pasklare oplossing was. Als je te maken hebt met een groot effectgebied, kun je dat ook direct communiceren.’

Door Jildou Visser; Fotografie Ginopress

Andere artikelen in deze aflevering