Data en de brandweer, een (on)gelukkig huwelijk?

Data en de brandweer, een (on)gelukkig huwelijk?

Jildou Visser

Informatie en systemen spelen in de huidige maatschappij een steeds grotere rol. Voor de een is het een vloek, voor de ander een uitkomst. Met het gebruik van steeds meer systemen en gegevens komen ook nieuwe risico’s kijken. Denk bijvoorbeeld aan het schenden van de privacy, datalekken en systemen die kunnen uitvallen. Hoe gaat de brandweer hiermee om? Wat kun je eigenlijk met data? En in hoeverre maakt de brandweer daar al optimaal gebruik van?

Het gebruik van data is niet nieuw, zo laat brandweerhistoricus Gerard Koppers in deze zomerspecial van Brand&Brandweer weten. Al in de zeventiende eeuw is de brandweer begonnen met het verzamelen en gebruiken van gegevens. Toch heeft Bart van Leeuwen, manschap bij de veiligheidsregio’s Amsterdam-Amstelland en Utrecht en eigenaar van databedrijf Netage het idee dat de brandweer nog lang niet genoeg data gebruikt. ‘Andere bedrijven maken veel meer gebruik van data. Daar schuilt voor mij een gevaar. Ik heb het idee dat we te comfortabel zijn in onze eigen status quo en dat we daardoor straks worden ingehaald door andere partijen die met behulp van slimme toepassingen de bandweerorganisatie goedkoper kunnen organiseren. We hebben in andere traditionele sectoren, zoals de taxibranche met Uber en zenders op de televisie met Netflix gezien waar dat toe kan leiden. Zij hebben zich te lang niet aangepast aan de huidige mogelijkheden en zijn toen in één klap ingehaald door een nieuwe concurrent die het slimmer heeft georganiseerd.’

investeringen

Volgens Van Leeuwen kan data helpen om de incidentbestrijding veiliger en efficiënter te maken. ‘Branden blussen is ons vak en dat blijft ook zo, informatie kan daarbij helpen. Als sensoren ons

kunnen vertellen wat waar aan de hand is, kunnen we daar

sneller op inzetten. Maar daar zijn we in onze organisatie nog niet echt mee bezig. Daarnaast kunnen we kijken naar het slimmer en gepersonaliseerd aanbieden van informatie tijdens een inzet om een overload aan informatie te voorkomen. De mogelijkheden zijn eindeloos, maar het begint bij het aantrekken van de juiste mensen die dit moeten doen en bij wezenlijke investeringen.’

Daar is Barry van ‘t Padje, informatiemanager bij Brandweer Amsterdam-Amstelland het volledig mee eens. ‘Als we mee willen gaan in de huidige tijd en willen profiteren van alle mogelijkheden die er zijn, dan moeten we serieuze investeringen gaan doen in informatiesystemen. De budgetten worden nu vooral uitgegeven bij de repressieve dienst. Begrijp me niet verkeerd, want dat is ook zeker belangrijk, maar we hebben ook data nodig als we willen blijven voldoen aan de verwachtingen van de politiek en de maatschappij. Het is gek dat we voor een TS bij wijze van spreken klakkeloos drie ton neerleggen, terwijl men drie ton voor een informatiesysteem belachelijk veel geld vindt. Met data kunnen we ons vak en de maatschappij veiliger maken.’

BR201807-67OPENINGSVERHAAL2

Netwerkorganisatie

Naast investeringen in geld pleit Van ‘t Padje ook voor investeringen in contacten. ‘Partners als ProRail, Rijkswaterstaat en het Kadaster hebben een schat aan informatie die ons werk een stuk makkelijker kan maken’, vertelt hij. ‘Als we bijvoorbeeld realtime in het systeem van ProRail kunnen zien welke gevaarlijke stoffen vrijkomen uit een lekkende wagon, kunnen we veiliger en sneller inzetten. Aan dit soort slimme koppelingen wordt met de service bus in onze regio en landelijk bij het IFV wel gewerkt. Zo zijn er legio voorbeelden te bedenken waarbij ons vak baat kan hebben bij data.’

Risicobeheersing

Naast het gebruik van informatie bij een inzet, kan data ook

worden gebruikt om branden te voorspellen, om risicofactoren inzichtelijk te maken en om te helpen bij campagnes die gericht zijn op brandveilig leven. Van ‘t Padje: ‘Het voorspellen van incidenten kan veel nauwkeuriger wanneer we meer informatie beschikbaar hebben. Nu is dat door een gebrek aan bruikbare data nog niet mogelijk.’

Met de Risico Analyse Monitor kunnen geen branden worden voorspeld, maar kunnen risico’s inzichtelijk worden gemaakt aan de hand van ingevoerde gegevens over bijvoorbeeld het gebouw en de uitgebruiker. ‘Met de aandachtspunten die in deze monitor naar voren komen, kunnen we het gesprek over de mogelijke en meest relevante brandveiligheidsmaatregelen veel makkelijker voeren’, aldus Hans Holtman van de afdeling risicobeheersing uit Noord- en Oost-Gelderland. In het artikel Branden voorkomen met data vanaf pagina 16 vertelt hij hier uitgebreider over.

Nadeel digitalisering

Hoewel er veel voordelen te bedenken zijn, kent de digitalisering van de samenleving en van de brandweer ook nadelen. ‘Vroeger werden we analoog gealarmeerd, een stem sprak de melding uit. Daar zat informatie in verwerkt die we nu niet meer krijgen. Zo bepaalde de emotie in de stem hoe serieus je een melding moest nemen. Die nuance ontbreekt tegenwoordig’, vertelt Van Leeuwen. ‘We lezen de melding en aanrijdend de informatie in de kladblokregels en nemen dat voor waar aan, dit niet zo hoeft te zijn. We vormen op basis daarvan een beeld dat ter plaatse volledig anders kan blijken te zijn. Een verfilming van een boek ziet er ook altijd anders uit dan hoe jij het plaatje in je hoofd voor je zag. Door de digitalisering zijn we te weinig kritisch geworden. We

geloven alles wat we zien en lezen. Hoe we dat moeten oplossen, weet ik niet. Het is een probleem dat in de hele samenleving zit. Wellicht moet vanuit de meldkamer de informatie anders geframed worden.’

Ook de afhankelijkheid van data kan als nadeel van de huidige digitalisering worden aangemerkt. ‘Heb je zicht op alle kwetsbare systemen die in de organisatie worden gebruikt? Dan gaat het deels om de eigen systemen, maar ook die van ketenpartners. Waar zit de afhankelijkheid? Weet je wat de gevolgen zijn van systeemuitval en wat je moet doen als dat gebeurt? Leg vast wie je nodig hebt om de problemen op te lossen, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe die processen gaan’, vertelt Marco Zannoni van het COT. ‘Het is belangrijk dat we ons ook goed voorbereiden op digitale incidenten, van een datalek tot het uitval van systemen.’

BR201807-67OPENINGSVERHAAL1
Bart van LeeuwenFotograaf

Jildou Visser

Andere artikelen in deze aflevering

Dataveiligheid belangrijker dan ooit

De hoeveelheid informatie die binnen veiligheidsregio’s wordt gebruikt en verwerkt is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Daarmee groeit ook het belang om de systemen technisch veilig te houden en er...