Herijking Brandveilig Leven: van zelf doen naar via anderen doen

Herijking Brandveilig Leven: van zelf doen naar via anderen doen

Jolanda Haven

Hoe kunnen we Brandveilig Leven (BVL) nog meer focussen en sterker maken? Ervaringen, onderzoeksrapporten en nieuwe visies leiden tot meer focus en de herijking BVL. Dit is vertaald in vier speerpunten: landelijke analysebenadering van risicogroepen, sturen op BVL via beïnvloeders, sturen op een brandveilige omgeving door het stimuleren van innovaties en investeren in kwaliteit en kennis van eigen personeel.

BR201609-P16BRANDVEILIG-LEVEN
‘We moeten samenwerken met partijen die achter de voordeur van de doelgroep komen en weten hoe ze die kunnen bereiken en beïnvloeden.’Fotografie: Lilian van Rooij

Sinds 2010 is BVL in ontwikkeling. In de ene regio kreeg het meer prioriteit dan in de andere. Nu zes jaar later heeft het overal een plek gekregen die het verdient. Dit alles met de visie Brandweer over morgen in het achterhoofd. ‘De afgelopen jaren is veel energie gestoken in diverse projecten om Nederland brandveiliger te maken’, begint Marcel van Galen, voorzitter van de vakgroep Brandveilig Leven. ‘We zijn diverse rapporten rijker en hebben meer informatie over branden, zoals brandoorzaken, betrokkenen en demografische kenmerken. Al deze informatie is aan elkaar gelinkt. We kunnen de rode draad eruit halen om ons verder te focussen.’

In maart dit jaar is als voorbereiding op een netwerkdag een literatuurstudie BVL verschenen met conclusies, aanbevelingen en ontwikkelopgaven. Belangrijke aanbeveling is: ‘Ga doelgroepgericht werken aan brandveiligheid.’ Doelgroepgericht, werken en brandveiligheid dienen als kapstok. Van Galen: ‘Bij doelgroepgericht gaat het erom dat je weet wie de risicogroepen zijn en waarom ze een risicogroep vormen. Met werken bedoelen we uniformiteit, kwaliteit van werken, werken met partners en gebruikmaken van ons vrijwilligerspotentieel. Onder brandveiligheid valt bijvoorbeeld gedragsverandering, innovatie en wet- en regelgeving.’

Speerpunten

Mede op basis van de literatuurstudie zijn vier speerpunten voor de toekomst bepaald. Van Galen: ‘We gaan van zelf doen naar via anderen doen.’ De speerpunten op rij: een landelijke analysebenadering van risicogroepen, sturen op Brandveilig Leven via beïnvloeders, sturen op een (brand)veilige omgeving via het stimuleren van innovaties en investeren in de kwaliteit van kennis van eigen personeel. ‘Voor de uitwerking van de speerpunten zijn kartrekkers uit het land gevonden. De focus ligt de komende jaren op meer uniformiteit en investeren in kwaliteit’, vervolgt Van Galen. ‘Dan bereik je wat je wilt. Dat wil niet zeggen dat de initiatieven in de regio’s overboord gegooid moeten worden, maar probeer om bij huidige of nieuwe initiatieven te kijken of ze aansluiten op één van de vier speerpunten. Uiteraard blijft het maatwerk gezien de verscheidenheid van risico’s en demografische opbouw van een regio. Ga vooral door met de positieve energie en de drive waar je nu mee bezig bent.’

Sturen op Brandveilig Leven via beïnvloeders

‘BVL is niet exclusief van de brandweer’, begint Angélique van de Kar van Veiligheidsregio Limburg-Noord, één van de initiatief-nemers voor dit speerpunt. ‘Integendeel. Het moet juist iets zijn van externe partijen. Hoewel wij de kennis in huis hebben, bereiken externe partijen meer dan wij alleen ooit zullen doen.’ Met externe partijen doelt Van de Kar bijvoorbeeld op ouderenbonden, zorginstellingen, woningcorporaties, kerken en verenigingen. Partijen die achter de voordeur komen van de doelgroep en weten hoe ze die kunnen bereiken en beïnvloeden. In 2014 heeft Limburg-Noord een programma opgezet: Ambassadeurs BVL. ‘Mensen die bijvoorbeeld bij ouderen komen, hebben we een training gegeven. Zij zijn de oren en ogen van de brandweer en bereiken meer’, aldus Van de Kar. Ook dit programma wordt meegenomen in het speerpunt.

Nadrukkelijker inzetten op de beïnvloeders vraagt om anders denken en anders doen. Veiligheidsregio Limburg-Noord heeft veel contact met deze partijen. Ook met de GGD. ‘Via de GGD kan makkelijker het sociale domein worden benaderd zoals welzijnswerk.’ In juni is een mini-conferentie georganiseerd waar veel van de externe partijen aanwezig waren. Van de Kar: ‘Er is gesproken over de rol van de brandweer en de verwachtingen over en weer. Er zijn nog steeds organisaties die denken dat alleen de brandweer over brandveiligheid gaat. Als regio hebben wij de ambitie om onderdeel te zijn van een bredere maatschappelijke context’, vervolgt Van de Kar. ‘Wij willen niet naar de voorgrond treden, maar willen dat de doelgroepgerichte partijen dat doen. We moeten af van het beeld dat de brandweer iets bedenkt en het ook uitvoert. We zijn betrokken, omdat wij de kennis hebben. De contacten die wij hebben vinden brandveiligheid belangrijk. Maar onbekend maakt onbemind en daar ligt een rol voor de brandweer. Partijen zijn zoekende. Laat als brandweerorganisatie zien wie je bent en wat je kunt betekenen.’ Het initiatief ligt volgens Van de Kar nog vaak bij de brandweer. ‘Gelukkig zien we een kanteling. Partijen die ons kennen, komen steeds vaker met ideeën of vragen ons om advies.’

BR201609-P17MARCEL-GALEN
Marcel van Galen: ‘De focus ligt de komende jaren op meer uniformiteit en investeren in kwaliteit.’

Loket BVL

Samen met Brabant-Noord heeft Limburg-Noord een loket BVL in het leven geroepen. Deze wordt tijdens het BVL Innovatie Event op 15 september op oefencentrum Crailo officieel gelanceerd. Van de Kar: ‘Het is een digitaal loket waar alle goede initiatieven ten aanzien van externe partijen worden verzameld. Op dit moment staan alleen onze eigen initiatieven erin, maar wij gaan er vanuit dat andere regio’s hun ervaringen hier ook gaan delen.’ Landelijk zijn er meer projecten om externe partijen te verbinden aan BVL. Eind van het jaar hoopt Van de Kar dat het loket goed is gevuld met projecten en ideeën. ‘Daarnaast willen we een stappenplan ontwikkelen. Daarin willen we onder andere beschrijven hoe je via beïnvloeders BVL kunt integreren in organisaties. Er komt een overzicht van organisaties en welke rol zij kunnen vervullen binnen het geheel. Daarnaast willen we een matrix maken waarin doelen zijn gekoppeld aan beïnvloeders. Genoeg ideeën dus waar we de komende tijd mee aan de slag kunnen.’

Stimuleren van innovaties

Gedragsbeïnvloeding alleen is volgens de herijking BVL onvoldoende effectief om te komen tot een veilige leefsituatie. Innovaties in de leefomgeving leveren ook een belangrijke bijdrage aan brandveiligheid. ‘Innovaties liggen op straat. We moeten ze alleen wel oppakken’, aldus Jacqueline Buitendijk, één van de kartrekkers van dit speerpunt. ‘We gaan ze niet zelf uitvinden. Er zijn al veel nieuwe ontwikkelingen die ook in relatie tot brandveiligheid relevant kunnen zijn.’ Buitendijk is directeur Risicobeheersing van Veiligheidsregio Utrecht. Ze stond vooraan om dit speerpunt op te pakken. ‘Ik heb het idee dat er veel te halen valt op dit gebied, maar dan moet je wel naar buiten toe.’

Samen met een aantal mensen uit andere regio’s en Brandweer Nederland gaat ze op zoek naar de innovaties. ‘We gaan in gesprek met het bedrijfsleven en het onderwijs. Er zijn namelijk veel technologische ontwikkelingen die we als brandweer goed kunnen gebruiken om onze omgeving brandveiliger te maken. Met name voor de mensen die verminderd zelfredzaam zijn. Zij moeten meer worden beschermd. De techniek kan een grote bijdrage leveren aan het voorkomen en signaleren van brand. Het hoeft niet altijd om het alarmeren van hulpverleners te gaan, ook buren kunnen helpen.’

Naast innovatieve producten die een veiligere omgeving kunnen bewerkstelligen, wil Buitendijk ook investeren in brandveiligere producten door contact te zoeken met de markt. ‘Voordat een product op de markt komt, moet het eigenlijk brandveilig zijn. Op dat gebied valt veel winst te halen. Een ander voorbeeld: het kost veel tijd en energie om iedereen bewust te maken dat het schoonhouden van wasdrogerfilters belangrijk is om brand te voorkomen. Beter is als de droger niet meer start of een irritante piep geeft totdat de filter is schoongemaakt.’

De netwerkdag op 15 september op oefencentrum Crailo wordt breed opgezet. Diverse bedrijven demonstreren innovaties op het gebied van brandveiligheid in de woonomgeving. Buitendijk: ‘We willen een platform bieden waar je kennis kunt maken met deze innovaties en waar we deze innovaties verder stimuleren en verbeteren. Dit event is één van de eerste concrete stappen.’

BR201609-P18KAR
Angélique van de Kar: ‘BVL is niet exclusief van de brandweer. Integendeel.’
BR201609-P18BUITENDIJK
Jacqueline Buitendijk: ‘Innovaties liggen op straat. We moeten ze alleen wel oppakken.’
BR201609-P18ENGELENBURG
Annelies Engelenburg: ‘Wij vinden dat iedere brandweerman of –vrouw een rol heeft binnen BVL.’

Investeren in kwaliteit en kennis

Annelies Engelenburg is programmamanager Brandveilig Leven (BVL) in de regio Haaglanden. De basismodule BVL uit deze regio is een van de voorbeelden die wordt gebruikt om het speerpunt investeren in de kwaliteit en kennis van het eigen personeel, uit te werken. Er wordt landelijk een inhoudelijk curriculum voor verschillende rollen binnen BVL ontwikkeld. ‘Wij vinden dat iedere brandweerman of –vrouw een rol heeft binnen BVL’, aldus Engelenburg. ‘Dat hoeft niet te betekenen dat een repressieve kracht voorlichting moet geven, maar je bent als brandweerspecialist een voorbeeld voor je omgeving. Er wordt naar je opgekeken. Wij vinden dat een bepaalde houding en basiskennis nodig zijn om de omgeving goed en eenduidig te kunnen adviseren als daarnaar wordt gevraagd. We zijn allemaal ambassadeurs. Dat realiseert nog niet iedereen zich.’ In de module komt de vraag aan bod waarom je bij de brandweer bent gegaan. Daar wordt volgens Engelenburg verschillend op gereageerd, evenals de reacties op de basismodule. ‘Gelukkig realiseren steeds meer collega’s zich dat ze een unieke rol kunnen vervullen voor mensen in hun omgeving.’

In 2012 ontwikkelde de regio voor iedere medewerker een basismodule BVL en inmiddels hebben vrijwel alle medewerkers deze gevolgd. Er zijn ondertussen meer regio’s die een basismodule hebben ontwikkeld. ‘Al die documenten verzamelen we. We halen de beste resultaten eruit. Die dienen als basis voor het landelijk document’, vervolgt Engelenburg. ‘Onze kracht is dat we programmatisch denken en werken.’

Haaglanden heeft jaren geleden, in 2010, al een visie op BVL opgesteld om een koers te bepalen. ‘We hebben helder voor ogen wat we willen, wat we kunnen en wat we vinden. Naast de basismodule voor medewerkers hebben we een risicoanalyse woningbranden opgesteld. Gegevens van woningbranden zijn afgezet tegen huishoudtypes. Wat zijn de kenmerken van de types? Daar is vervolgens de aanpak per gemeente op afgestemd. Dat gaat van zwaarder inzetten of voorlichting op school tot aansluiting vinden bij de doelgroep via externen.’

Lerende organisatie

Vakbekwaamheid staat hoog in het vaandel bij Haaglanden. De regio doet veel aan bijscholing, opleidingen en training. ‘We zijn trots op onze vakbekwaamheid’, vervolgt Engelenburg. ‘We benaderen ons werk als vak. Als je dat goed wilt doen in een complexe omgeving, moet je continu blijven leren en je blijven ontwikkelen. Vakmanschap is niet een eenmalig iets. Daarom organiseren wij bijvoorbeeld jaarlijks een vakdag in de regio waar we met onder andere workshops onze kennis en ervaring op het gebied van BVL delen. Mensen uit het veld vinden het leuk. Het is actueel, interactief en zorgt voor verbroedering.’ Als iedere regio dat zou doen, heb je volgens Engelenburg iedere twee maanden de keus uit een vakdag. Regio’s hoeven dan maar eens in de vier jaar een dag te organiseren. Belangrijk is uiteraard dat er nieuwe kennis wordt gedeeld of bestaande kennis voor nieuwe mensen.

Jolanda Haven

Andere artikelen in deze aflevering

Implementatie vernieuwde opleiding Manschap A

Na een lange voorbereiding is de vernieuwde opleiding Manschap A een feit. Blended learning, ofwel een combinatie van bijeenkomsten en een digitale leeromgeving, maakt de opleiding dynamischer en het ...