Bijscholing situationele commandovoering: ‘kijk verder dan de OvD’

Bijscholing situationele commandovoering: ‘kijk verder dan de OvD’

Visser, J.

Waar de Brandweeracademie landelijk een bijscholingstraject situationele commandovoering voor Officieren van Dienst (OvD’s) heeft ontwikkeld, kijkt Veiligheidsregio IJsselland verder. In die regio is, in samenwerking met de Brandweeracademie, ook een integraal programma ontwikkeld voor Hoofdofficieren van Dienst (HOvD’s) en Adviseurs Gevaarlijke Stoffen (AGS’s) en een bijscholingstraject voor bevelvoerders. ‘Wij willen dat ook zij hun voordeel kunnen doen met de nieuwe inzichten van situationele commandovoering. Bovendien vinden we het belangrijk dat iedereen dezelfde taal spreekt’, aldus Jelle Nijeboer, specialist vakbekwaamheid van Veiligheidsregio IJsselland.

Nijeboer heeft de pilot van situationele commandovoering in een aantal regio’s nauwlettend gevolgd. ‘We waren erg nieuwsgierig wat er in de les- en leerstof mee zou gaan gebeuren. Toen daar meer duidelijk werd zijn we aan het denken geslagen. Wat betekent situationele commandovoering voor onze mensen? En als de positie van de OvD verandert, moet de cirkel van functionarissen eromheen dan ook niet op vlieghoogte worden gebracht?’, begint hij. ‘Tegelijkertijd waren wij er niet happig op dat de OvD’s voor de bijscholing een hele week naar Weeze moesten. Dat is een flinke belasting.’

image1.jpeg
‘Het werkt makkelijker als iedereen dezelfde taal spreekt.’

Met die vragen en bedenkingen neemt Nijeboer contact op met de Brandweeracademie. ‘Toen zijn we overstag gegaan. We ontdekten dat de trainingsweek in Weeze een beproefde week was qua opbouw, ook in de scenario’s. Het was niet mogelijk dat korter te doen. Bovendien worden in het programma OvD’s uit verschillende regio’s bij elkaar gezet, zodat ze ook van elkaar kunnen leren.’ In IJsselland wordt daarom besloten om alle 24 OvD’s verspreid over twee jaar een week naar Weeze te sturen voor de bijscholing situationele commandovoering. Nijeboer: ‘Maar de vraag bleef wat we voor de doelgroepen eromheen moesten doen. We vonden dat we hen ook moesten meenemen in het verhaal.’

Zelfde taal

‘Het idee van IJsselland is goed. Als je alle functionarissen meeneemt in het verhaal van situationele commandovoering, dan spreekt iedereen dezelfde taal. Het verkleint de kans op onbegrip en misverstanden. Bovendien zorg je er op deze manier voor dat het nieuw geleerde ook wordt geborgd in de organisatie. Als immers maar één functiegroep wordt bijgeschoold, verval je in het dagelijks werk al snel weer in de oude structuren doordat collega’s nog op de oude manier werken’, begint Jelmer Dam van de Brandweeracademie. ‘De veranderingen die met situationele commandovoering hun intrede doen zijn groot. Er is veel aandacht voor de mensfactor. Wat doet het werken onder hoge druk of stress met je? En wat kun je doen om dat niet van invloed te laten zijn op je waarneming en de beslissingen die je neemt? Dat is net zo goed waardevol voor Hoofdofficieren van Dienst (HOvD), Adviseurs Gevaarlijke Stoffen (AGS) en bevelvoerders.’ ‘Het gaat ook verder dan alleen de mensfactor. Denk bijvoorbeeld aan het kenmerkenschema, het kwadrantenmodel en het FAB-CM-model, waarin officieren leren om aan de hand van feiten, analyse, besluitvorming, communicatie en monitoring hun commandovoering vorm te geven’, vult Nijeboer aan. In samenwerking met de Brandweeracademie heeft Veiligheidsregio IJsselland daarom voor HOvD’s, AGS’en en bevelvoerders een integraal programma ontwikkeld.

image2.jpeg
Jelmer Dam

image3.jpeg
Jelle Nijeboer

Workshop

In de regio is begonnen met het bijscholen van de HOvD’s en de AGS’en. Met een workshop wordt hun de theorie van het kenmerkenschema, maar ook de mensfactor geleerd. ‘We wilden hen eigenlijk in het kort bijpraten over wat OvD’s in het bijscholingstraject maar ook waarom dat wordt geleerd’, vertelt Dam. ‘Ze hoeven niet alles toe te kunnen passen, maar we vinden het belangrijk dat ze de nieuwe manier van denken en werken en de nieuwe terminologie leren kennen. Als iedereen dezelfde taal spreekt tijdens een incident, werkt dat toch een stuk makkelijker.’

Meerdaagse training

Voor de bevelvoerders in Veiligheidsregio IJsselland is in samenwerking met de Brandweeracademie een apart programma ontwikkeld. Het bestaat uit een theorieavond en een tweedaagse praktijktraining. De theorieavond begint met een video van een herkenbaar incident uit de eigen regio waarbij eigenlijk alle aspecten van situationele commandovoering aan bod komen. ‘Aan de hand hiervan proberen we ze de theorie mee te geven, ook de delen die ze zelf niet direct kunnen toepassen’, aldus Nijeboer. ‘Met die film worden de bevelvoerders echt meegenomen in het incident. Waar zit de druk? Wat doet het met je? En hoe kun je je ertegen wapenen? Door de kwetsbare opstelling in de film van de betrokkenen bij het incident, staan de aanwezigen direct in de lerende houding’, vult Dam aan. Hoewel bevelvoerders een andere rol hebben tijdens een incident dan de OvD, is het volgens Nijeboer een bewuste keuze geweest ze mee te nemen in alle aspecten van situationele commandovoering. ‘Een bevelvoerder kan als eerste leidinggevende swarming bijvoorbeeld niet zelf toepassen, want hij kan de leiding niet uit handen geven aan een manschap. Maar een bevelvoerder kan wel begrijpen waarom een OvD, nadat hij ter plaatse komt, de leiding niet direct overneemt. Het merendeel van de bevelvoerders is immers gewend dat de OvD ter plaatse direct de leiding overneemt, dat wordt dan ook verwacht. Nu ze weten dat dat niet meer de standaard is, geven ze OvD’s meer tijd om zelf een beeld te vormen. Als je elkaars verwachtingen kent, werkt dat fijner. Ook de theorie van het kwadrantenmodel en het kenmerkenschema is voor bevelvoerders van belang.’

image4.jpeg

Tijdens de tweedaagse praktijktraining gaan de bevelvoerders naar Weeze om daar te oefenen met de geleerde theorie. ‘De scenario’s tijdens de tweedaagse worden steeds iets ingewikkelder. Op de eerste dag oefenen de bevelvoerders bijvoorbeeld nog alleen met elkaar. De tweede dag komen de OvD’s erbij om te oefenen. Daarmee slaan we twee vliegen in één klap’, vertelt Nijeboer. ‘OvD’s krijgen dan de mogelijkheid om te oefenen met hun veranderde rol. Kunnen ze afstand nemen en daardoor de grip herpakken als het ze over de schoenen loopt? En pakken de bevelvoerders het dan goed op?’

Vakbekwaamheidsprogramma

Gaandeweg het traject van de bijscholingen van alle functionarissen wordt in IJsselland situationele commandovoering ook steeds meer meegenomen in de reguliere oefenavonden. Nijeboer: ‘We zijn twee jaar geleden gestart met het afnemen van profchecks. Bij de volgende profcheck in 2022 is het de bedoeling dat we iedere functionaris in de regio hetzelfde geschoold hebben, zowel de oude garde als de nieuwe functionarissen die onlangs zijn binnengekomen. We kunnen ze dan echt testen op de nieuwe kennis en vaardigheden. Daar zijn we ook trots op. We zijn binnen de brandweer onvoldoende gewend om zittende mensen bij te scholen met de nieuwste kennis. Met dit programma doen we dat nu wel. Daar plukken we straks de vruchten van.’

Hoewel Nijeboer erg trots is op de aanpak in Veiligheidsregio IJsselland, adviseert hij andere regio’s niet direct om te kiezen voor dezelfde aanpak. ‘Ik zou liever willen adviseren om met een open bril te kijken naar het bijscholen van alle functionarissen. Dat hoeft niet met een kopie van ons programma. Het is lokaal maatwerk. Wij hebben veel vrijwilligers in de regio. Twee trainingsdagen naar Weeze is dan al een hele belasting, meer kunnen we niet van ze verwachten. Daarentegen zou ik wel willen adviseren om deze nieuwe kennis en inzichten bij alle functionarissen uit te rollen. Dat komt de incidentbestrijding ten goede.’

Andere artikelen in deze aflevering

Brandweerevent: online kennis delen

Het Brandweerevent is dit jaar vanwege corona een online event, op 8 oktober. Experts delen hun kennis en ervaring over een aantal topthema’s binnen de brandweer, zoals