Brandveilig Leven moet 
professioneler

Brandveilig Leven moet 
professioneler

J. Visser

De brandweer moet methodischer werken bij activiteiten op het gebied van Brandveilig Leven. Er moet meer onderzoek worden gedaan, zodat meer betrouwbare gegevens beschikbaar zijn. Dat zijn enkele constateringen van de Wetenschappelijke Raad Brandweer (WRB) in de bundel Gedragsverandering voor Brandveilig Leven. De WRB biedt met deze bundel een overzicht van de laatste wetenschappelijke inzichten in de manier waarop gedragsverandering optimaal te realiseren is. ‘De brandweer moet een professionaliserings-slag maken in de Brandveilig Leven activiteiten’, constateert Marnix Eysink Smeets, lid van de WRB.

Eysink Smeets is in het dagelijks leven lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid bij Hogeschool Inholland. ‘Als buitenstaander ben ik geschrokken van hoe weinig bruikbare informatie de brandweer voor handen heeft om Brandveilig Leven activiteiten echt tot gedragsverandering te laten leiden’, zo begint hij. ‘Je ziet vaak dat gekeken wordt naar de kennis of de goede voornemens, maar daar gaat het niet om. Het gaat om echte gedragsverandering. Als het effect al onderzocht wordt, wordt vaak gekeken wat mensen direct na de activiteit weten. Uit de literatuur is bekend dat kennis niet leidt tot ander gedrag. Een beroemde Amerikaanse criminoloog zei ooit: “Self-evaluation is deemed to lead to success.” Daar kan ik het alleen maar mee eens zijn. Meten is weten.’

Informatiepositie

Om meer effect te halen uit de inspanningen op het gebied van Brandveilig Leven moet de brandweer volgens Eysink Smeets haar informatiepositie verbeteren. Daarnaast is het zaak methodischer en systematischer te werk gaan. ‘Een aantal slimme mensen zou eens op de hei moeten gaan zitten om te bedenken hoe de brandweer structureel lerend te werk kan gaan. Welke ingrediënten zijn daarvoor nodig? Alleen zo kun je Brandveilig Leven 2.0 ontwikkelen’, aldus de onderzoeker. ‘De brandweer moet beginnen met systematische evaluaties. Werkt hetgene wat je doet?’ Om goed te kunnen onderzoeken of activiteiten effect hebben raadt hij aan niet direct na een activiteit te meten wat mensen opgestoken hebben, maar pas een jaar later te kijken of mensen echt werkende rookmelders hebben opgehangen of een vluchtplan hebben gemaakt. ‘Daarmee kijk je naar gedragsverandering’.

Veldexperiment

Eysink Smeets. ‘Ook met veldexperimenten kun je goed onderzoeken welke activiteiten wel en welke niet werken. Neem bijvoorbeeld de doelgroep thuiswonende senioren in twee verschillende steden. Bij de senioren in de ene stad organiseer je een activiteit op het gebied van Brandveilig Leven. In de andere stad doe je niets. Onderzoek vervolgens of je na een bepaalde periode verandering ziet. Zijn in de ene stad minder branden? Vertonen bewoners ander gedrag? Volgens de wetenschap zou je dit soort experimenten een paar jaar moeten volhouden, maar dat is niet ethisch. Je kunt het immers niet verantwoorden waarom je senioren in de ene stad wel lange tijd helpt bij het voorkomen van brand en in een andere stad niet. Maar na een jaar kun je ook al effecten meten.’

Internationaal

Uit het onderzoek naar effectief gebleken maatregelen van Brandveilig Leven in het buitenland, blijkt dat ook internationaal gedegen evaluaties maar minimaal voor handen zijn. Uiteindelijk zijn wel drie interventies gevonden waarvan de effectiviteit op onderdelen is aangetoond. Het gaat daarbij om educatie op scholen, een trainingsprogramma in een veiligheidsdorp en woningbezoeken met voorlichting over brandveiligheid in combinatie met het installeren van rookmelders. Daarmee is niet gezegd dat deze interventies ook in de Nederlandse cultuur effectief zijn. Eysink Smeets: ‘De Risk Factory in Veiligheidsregio Twente, een Nederlandse versie van een veiligheidsdorp, lijkt veelbelovend. Hier leren verschillende doelgroepen om te gaan met risico’s. Het programma kun je in samenwerking met andere partijen in de veiligheidskolom, aanpassen aan de doelgroep die je voor je hebt.’

Succesfactoren

In het algemeen kan volgens de onderzoeker gesteld worden dat hoe algemener de activiteit, des te minder succesvol. ‘De brandweer kan dus wel stoppen met de aanwezigheid op bijvoorbeeld braderieën als het gaat om Brandveilig Leven. Daar kun je nauwelijks effect van verwachten’, vertelt Eysink Smeets. ‘Daartegenover kun je ook stellen dat activiteiten gericht op specifieke doelgroepen met een duidelijke probleemaanleiding en op het veranderen van gedrag, een grotere mate van succes kennen. Richt je daarbij op doelgroepen die de grootste risico’s hebben. Nu worden bijvoorbeeld veel activiteiten gericht op thuiswonende senioren, maar je kunt ook kijken naar andere kwetsbare groepen, zoals personen met geestelijke gezondheidsproblemen die steeds vaker zelfstandig wonen. Ook daar zitten risico’s aan. Of als je echt kijkt naar de actualiteit, kun je ook kijken naar de migranten in de tijdelijke opvang. Doen zich daar extra risico’s voor? En hoe kun je die voorkomen?’

Waarschuwing

Tot slot komt Eysink Smeets ook met een waarschuwing. ‘De brandweer is geneigd brandrisico’s groter te zien dan dat de burger dat doet. Uit onderzoek is gebleken dat de burger vaak helemaal niet zo’n groot risico ziet. Als brand uitbreekt, is dat erg eng en heeft het een grote impact. Maar de kans dat brand uitbreekt is bij het grootste deel van de bevolking heel gering. Waarom zou je deze mensen angst aanpraten? Richt je echt op de groepen waar de risico’s het grootst zijn en zoek daar naar manieren om een nuttige bijdrage te leveren. Verdiep je goed in de risico’s en ga niet overdrijven. Op deze manier kun je erg dankbaar werk verrichten.’

4041WRB1
Met Brandveilig Leven kun je je het beste richten op specifieke doelgroepen, zoals thuiswonende senioren. Fotografie: Lilian van Rooij
4041WRB2
Bij de Risk Factory kun je voorlichting over risico’s breder toepassen voor verschillende doelgroepen. Fotografie: Veiligheidsregio Twente

Andere artikelen in deze aflevering

Brandweer Groningen heeft nieuwe taak

De brandweer in het Groningse Westerbroek is half oktober gealarmeerd voor een bijzondere hulpverleningstaak. De brandweerlieden werden gealarmeerd voor een bevalling.

Brandweer Nederland start aanbesteding IBARC2

Brandweer Nederland start een Europese aanbesteding voor de brandweer voor minimaal 6.000 portofoons en 1700 mobilofoons en bijbehorende accessoires. ‘Voor mij is deze aanbesteding geslaagd als straks...