Kijfhoek vijf jaar later: 
grote stappen gezet

Kijfhoek vijf jaar later: 
grote stappen gezet

J. Haven

In januari is het vijf jaar geleden dat een grote brand uitbreekt op rangeerterrein Kijfhoek. De brand benadrukt dat maatregelen noodzakelijk zijn om dergelijke incidenten in de toekomst te voorkomen of in geval van calamiteiten deze beter te kunnen bestrijden en beheersen. Sindsdien zijn verbeteringen doorgevoerd. ProRail heeft een bedrijfsbrandweer opgericht en een informatiesysteem voor gevaarlijke stoffen ontwikkeld. Ook is de ondergrondse bluswatervoorziening vernieuwd en verbeterd.

3637Kijfhoek
Na de grote brand op het rangeerterrein Kijfhoek in 2011 zijn veel verbeteringen doorgevoerd, zo is er onder andere een bedrijfsbrandweer opgericht.Fotografie: Bedrijfsbrandweer Kijfhoek

Negen dagen na de enorme brand bij Chemie-Pack in Moerdijk in 2011 breekt opnieuw een enorme brand uit. Dit keer op Kijfhoek. Gevreesd wordt voor weer zo’n grote brand. De hulpdiensten moeten keuzes maken die niet geheel zonder risico’s zijn, maar gelukkig weten zij escalatie te voorkomen. ‘Wanneer ik terugdenk aan die dag dan voel ik weer die enorme spanning rond het incident. Overal was dat voelbaar. Zeer heftig’, blikt Daan Vermeulen terug. Hij was als commandant van Zwijndrechte Waard vertegenwoordiger in het Beleidsteam (BT) dat gestationeerd was op de post die als eerste uitrukte bij calamiteiten op het rangeerterrein. Gezichten spraken boekdelen volgens Vermeulen. Hoe zou dit aflopen? ‘Je hebt in het BT niet direct contact met de mensen in het veld, maar omdat wij op de kazerne zaten, kregen we veel mee van de operationele diensten’, vervolgt Vermeulen. Op het plaats incident, in het CoPI, ROT en BT, overal was spanning. Mede doordat veel onduidelijk was.

Stroomversnelling

Een dag voordat de brand uitbreekt is er al overleg over de komst van een bedrijfsbrandweer op Kijfhoek. Het proces loopt dan al even. Vermeulen: ‘Het is door het incident in een stroomversnelling gekomen.’ Een jaar na de brand is de bedrijfsbrandweer een feit.

Maar er zijn meer maatregelen genomen om de risicobeheersing en incidentbestrijding te verbeteren. Chris Aldewereld en Jan Zondervan zijn vanuit Brandweer Zuid-Holland Zuid toezichthouders op Kijfhoek. Samen met de omgevingsdienst, het waterschap en de Inspectie Leefomgeving en Transport vinden regelmatig inspecties plaats op het emplacement. Na de aanwijzing voor een bedrijfsbrandweer op Kijfhoek in 2011 had ProRail een jaar de tijd om dit in de steigers te zetten. De brandweer heeft meegewerkt aan het opzetten ervan. Ook is de veiligheidsregio het bevoegd gezag om toezicht te houden en inspecties uit te voeren op de bedrijfsbrandweeraanwijzing.

Toezicht

Zeven brandweerlieden zijn 24 uur per dag, zeven dagen per week aanwezig op het terrein, zodat zij snel ter plaatse kunnen zijn. Bij alle incidenten rukt de bedrijfsbrandweer uit en wordt een Officier van Dienst (OvD) van de veiligheidsregio gealarmeerd. Bij grotere incidenten rukken ook voertuigen van de veiligheidsregio uit.

De treindienstleiders op Kijfhoek, die toezicht houden op het treinverkeer van en naar de Maasvlakte, via het reguliere spoor en de Betuwelijn, krijgen de incidentmeldingen binnen en alarmeren de bedrijfsbrandweer en de overheidsbrandweer. ‘Dat verliep in het begin niet altijd vlekkeloos’, aldus Aldewereld.

Nadat de bedrijfsbrandweer operationeel ging, hebben zich diverse incidenten voorgedaan zoals lekkages en een klein brandje. ‘Tijdens één van de calamiteiten duurde het maar liefst zes minuten voordat de hulpdiensten werden gealarmeerd terwijl de opkomsttijd zes minuten is’, vult Zondervan aan. ‘De alarmering en opschaling was niet goed geregeld. Naast hun dagelijkse taak om het treinverkeer in goede banen te leiden, de situatie op het emplacement en het doorgaande treinverkeer bij calamiteiten veilig te stellen, kregen ze er een taak bij: alarmering en opschaling.’

Informatievoorziening

Ook de informatievoorziening over welke stoffen in welke wagons zit, verloopt nog niet naar wens. Het is onduidelijk. Dit zorgt ook tijdens het incident op 14 januari 2011 voor een enorm spanningsveld. De toenmalige Inspectie Verkeer en Waterstaat constateert in 2011 in haar rapport Weten wat er staat dat het bij incidenten te lang duurt voordat duidelijk is welke stoffen in welke wagons zitten. De brandweer tikt ProRail op de vingers. Het bedrijf moet de processen aanpassen en de informatievoorziening verbeteren. Wanneer dat geen effect heeft, is de brandweer genoodzaakt een dwangsom op te leggen. Zondervan: ‘Er zijn vanaf dat moment stappen gezet en ook de samenwerking verloopt beter. De alarmering en opschaling door de treindienstleiders is een stuk eenvoudiger geworden. Met één druk op de knop gaat er een alarmering uit naar de bedrijfsbrandweer.’

Ook in de informatievoorziening met betrekking tot gevaarlijke stoffen zijn stappen gezet. Aldewereld: ‘ProRail is in 2012 gestart met het opzetten van een informatie- en registratiesysteem. Wanneer een machinist op het emplacement arriveert, voert hij in het systeem in op welke spoor hij staat en welke stoffen hij vervoert. Bij calamiteiten kan dit systeem worden geraadpleegd en is inzichtelijk welke stoffen waar op het emplacement staan. Het systeem is vorig jaar operationeel gegaan.’

ondergronds blussysteem

Daarnaast is het (ondergrondse) blussysteem vernieuwd en verbeterd. Zondervan: ‘Het aantal ondergrondse afnamepunten tussen de sporen is toegenomen. Ook is de herkenbaarheid van de ondergrondse bluswatervoorzieningen duidelijker geworden. Zeker ’s avonds in het donker was het lastig te zien waar de voorzieningen zaten. Dit is met reflecterende toepassingen en kleuren nu beter te herkennen.’ Eens per jaar wordt het blussysteem getest. Dan wordt gekeken naar de worplengte, of er dus nog voldoende waterdruk geleverd kan worden.

Alternatief traject

Naast de ontwikkeling van de bedrijfsbrandweer in 2011, wordt ook een alternatief traject gestart. ‘Brandweer, gemeente en ProRail hebben gekeken naar andere maatregelen’, vervolgt Zondervan. ‘Maatregelen die de beheersbaarheid en bereikbaarheid op het emplacement verbeteren zodat de knelpunten voor de overheids- en bedrijfsbrandweer opgelost worden. Bij incidenten draait het om snelheid en bereikbaarheid. Er is tijdens dit traject nagedacht over het aanleggen van extra wegen op het rangeerterrein voor een betere en dus snellere bereikbaarheid.’ Op het breedste deel van het terrein liggen tientallen sporen naast elkaar. Maar het aanpassen van een emplacement is niet eenvoudig. ‘ProRail moet een minimale spoorcapaciteit leveren’, aldus Aldewereld. ‘Je kunt niet zomaar een aantal sporen weghalen.’ Vanwege de recessie is dit alternatieve traject in 2013 gestaakt. Een aantal maand geleden is het weer voorzichtig opgepakt. Er wordt verder onderzoek gedaan naar welke mogelijkheden er zijn om de risicobeheersing en incidentbestrijding te verbeteren.

Goede voorbereiding

De afgelopen jaren is de samenwerking tussen ProRail en de brandweer flink verbeterd. ‘Nut en noodzaak wordt binnen ProRail beter onderkend’, besluit Zondervan. ‘Er wordt actief samengewerkt en diverse scenario’s worden regelmatig geoefend. Zoals incidenten met brandbare en toxische stoffen. Dat doen we onder andere door table-topoefeningen, want op het spoor zelf oefenen is lastig, omdat het treinverkeer dag en nacht doorgaat. Door alle maatregelen en aanpassingen zijn we beter voorbereid. Goede voorbereiding is het halve werk. Een inzet staat of valt met goede informatievoorziening. Een groot leerpunt van de grote brand op Kijfhoek was: hoe beter je je informatievoorziening op orde hebt, des te beter je besluiten kunt nemen.’

De brand

Na een botsing ontstaat op 14 januari 2011 een zeer grote brand in een treinwagon met ethanol op rangeerterrein Kijfhoek. Tijdens het blussen van de brand blijkt de administratie van gevaarlijke stoffen niet in alle gevallen overeen te komen met de feitelijke inhoud en

locatie van de wagons op het terrein. Zo lijkt er aanvankelijk explosiegevaar te zijn bij twee LPG-wagons die twee sporen naast de brandende ethanolwagen staan. Later blijken deze wagons leeg en gereinigd te zijn. Daarnaast blijken op het terrein wagons met gevaarlijke stoffen op andere plaatsen te staan dan de administratie vermeldt.

Andere artikelen in deze aflevering

Regio’s lanceren samen Woningcheck app

Alle 25 veiligheidsregio’s hebben samen de Woningcheck app gelanceerd. Met deze app kunnen burgers zelf hun woning controleren op brandveiligheid. Deze app is volgens projectleider Hans Harding het al...