Inzet drones voorlopig geen gemeengoed

Inzet drones voorlopig geen gemeengoed

J.Visser

De pilotregio’s Twente en Midden- en West-Brabant zijn al enkele jaren bezig om de benodigde ontheffingen te krijgen, zodat zij de inzet van drones bij de brandweer kunnen testen. Twente heeft deze ontheffing inmiddels ontvangen. Midden- en West-Brabant volgt een ander opleidingstraject en is zover nog niet. Samen gaan ze het komende jaar ervaring opdoen en dingen uitproberen om in overleg met het ministerie van Veiligheid en Justitie te komen tot een landelijke beleidslijn. Daarna kunnen ook andere regio’s het opleidingstraject ingaan.

20-22drones1
De drone kan bij complexe incidenten luchtbeelden maken en gevaarlijke stoffen meten en bij waterongevallen met de warmtebeeldcamera zoeken naar slachtoffers.Fotografie: Marijn Hilbrink

Als op 1 juli 2013 de wet- en regelgeving voor het vliegen met drones wordt aangepast, mag niet meer met drones worden gevlogen tenzij aan veel vereisten wordt voldaan. De Raad van Brandweercommandanten stelt een pilot in. Twente en Midden- en West-Brabant mogen samen onderzoeken wat voor de brandweer in de wet- en regelgeving aangepast moet worden om bij incidenten met drones te mogen vliegen. Daarnaast wordt hun gevraagd of zij een landelijke beleidslijn op willen zetten. Beide regio’s verdelen de taken en spreken af dat Midden- en West-Brabant zich met name richt op alle wetstechnische zaken en Twente zich gaat concentereren op het opstellen van een operationeel handboek. Alle acties worden zorgvuldig met elkaar besproken. Om weer te mogen vliegen, moeten beide regio’s een opleiding volgen. ‘We hebben bewust afgesproken om beide een ander toestel te gebruiken en bij verschillende instanties de opleiding te volgen. Zo kunnen we onze ervaringen aan het einde van de pilot naast elkaar leggen en een advies uitbrengen over de meest slimme keuzes’, vertelt Martijn Zagwijn van Brandweer Twente.

Wetgeving

Het traject om te komen tot duidelijke wet- en regelgeving is volgens Wilbert Kleijer van Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant erg weerbarstig. ‘De wet ging uit van bemande vliegtuigen. Onbemand was onbekend en dus moesten we samen met het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de inspectie onderzoeken wat onbemand vliegen precies betekent en wat hierin de wensen zijn van de brandweer om drones bij calamiteiten effectief in te kunnen zetten. Hierin zijn we nauw opgetrokken met de politie en Defensie. Het was een traject van de lange adem, waarbij we veel hebben geïnvesteerd in de relatie met de inspectie. Je moet vertrouwen opbouwen. Dat kost tijd.’

In het traject worden eisen vastgesteld over onder andere de opleiding, de techniek en over de positie van de brandweer. ‘Dat sinds begin oktober een uitzonderingspositie voor de brandweer in de wet over onbemand vliegen is opgenomen, maakt ons trots. Nederland is één van de weinige landen, zo niet de enige, waarin de brandweer in deze wet wordt genoemd’, vertelt Kleijer. ‘Zo mogen wij als we de ontheffing hebben, per direct de lucht in en in de toekomst wel boven gebouwen vliegen. In samenspraak met het ministerie gaan we kijken aan welke opleidingscriteria we moeten voldoen om ook in het donker te mogen vliegen. Wij krijgen samen met Twente de tijd en ruimte om alles wat voor de brandweer nodig is, uit te zoeken en op papier te zetten, zodat we tot een landelijk beleidsplan kunnen komen.’

Opleiding

In de wet worden onder andere eisen gesteld aan de opleiding. De opleiding bestaat uit een productspecifieke training van de fabrikant en een theorie- en praktijkdeel. Brandweer Twente start als eerste pilotregio met de opleiding van vier personen bij de Engelse instantie Euro USC. Midden- en West-Brabant heeft gewacht totdat de opleiding ook in Nederland aangeboden wordt. Het theoriedeel hebben de Twentse brandweerlieden in Nederland gevolgd. Daarin leren ze alles over de wet- en regelgeving, het luchtuim, vluchtvoorbereiding, leren ze luchtvaartkaarten lezen, waar informatie opgevraagd kan worden en waar wel en niet met een drone gevlogen mag worden. ‘Je leert ook een goede risico-analyse uit te voeren. Dan gaat het bijvoorbeeld om de beoordeling of je zelf en je collega’s in staat zijn om te vliegen. Je mag niet te vermoeid zijn, geen medicijnen gebruiken en natuurlijk niet gedronken hebben’, vertelt Zagwijn. ‘Ook leer je veel over de systemen en de opslag van accu’s. Daar zijn speciale regels voor, want door de grote hoeveelheid electriciteit is de opslag best gevaarlijk. Bij verkeerde opslag is de kans groot dat brand uitbreekt.’ Voor de praktijkopleiding is Zagwijn met zijn collega’s twee dagen naar Engeland geweest. Daar leren ze onder andere hoe volgens de regels met een drone gevlogen moet worden, de noodprocedures en de offside en onside voorbereiding. ‘Dat waren twee intensieve dagen. We begonnen met het maken van de vluchtvoorbereiding, waarin je opneemt waar je stijgt en landt, waar je vliegt, wat de meteorologische informatie is, waar je een noodlanding kunt doen en zorgt dat je alle luchtvaartkaarten op orde hebt. Vervolgens moet je op locatie een inspectie doen om te kijken of alles overeenkomt met dat wat je op papier hebt staan. Je stelt je materiaal op en inspecteert alles nog eens grondig’, aldus Zagwijn. ‘Pas als je alles goed hebt voorbereid, mag je in een team van drie personen gaan vliegen. Onderling moet je goed communiceren en je taak en rol weten. In de vlucht moet je ook kunnen anticiperen op de melding dat er een helikopter aankomt. Na afloop moet je alle logboeken invullen en een debriefing geven over alles wat je bent tegengekomen en wat je hebt gedaan.’

Bedrijfsontheffing

Om een bedrijfsontheffing voor het gebruik van drones te kunnen krijgen, moet naast de opleiding ook een operationeel handboek worden gemaakt en moet het toestel worden gekeurd door een erkende instantie. ‘Daar zijn er maar twee van; het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum in Nederland en EURO USC in Engeland. Als de drone is goedgekeurd krijgt het net als vlieg-tuigen ook een officieel PH-registratienummer’, vertelt Zagwijn. ‘In het operationeel handboek beschrijf je alles wat bij het vliegen met een drone komt kijken, van een risico-analyse tot je organisatie, de vluchtvoorbereiding en noodprocedures.’ Brandweer Twente heeft in de zomer alle papieren compleet en dient een aanvraag voor een bedrijfsontheffing in bij de Inspectie Leefomgeving en Transport. De regio krijgt een ontheffing voor een jaar en mag sinds 5 oktober met de drone vliegen. ‘Sinds 1 juli van dit jaar zijn er duidelijke aangescherpte regels waar we aan moeten voldoen om met drones te mogen vliegen. Omdat wij al langer met dit traject bezig zijn, vallen wij nog onder een overgangsregeling’, aldus Zagwijn.

Borging in repressieve organisatie

Nadat Brandweer Twente de bedrijfsontheffing voor de inzet van de drone heeft gekregen, is hard gewerkt aan de borging van de drone in de repressieve organisatie. ‘We hebben bijvoorbeeld vastgesteld dat er minimaal een Officier van Dienst (OvD) ter plaatse moet zijn die kan bepalen of de drone gealarmeerd moet worden. Alle OvD’en moeten dus ook weten onder welke omstandigheden we wel en niet mogen vliegen. In het donker mogen we bijvoorbeeld nog niet vliegen en ook bij harde wind of regen kan het niet. En in de meldkamerprotocollen is vastgelegd hoe ze ons kunnen alarmeren’, legt Zagwijn uit. ‘De drone is met name handig bij complexe incidenten waarbij luchtbeelden nodig zijn, het zoeken naar slachtoffers met de warmtebeeldcamera bij waterongevallen of het meten van gevaarlijke stoffen. We hebben alleen nog niet de juiste detectiematerialen daarvoor kunnen vinden. We hopen komend jaar de drone zo vaak mogelijk in te kunnen zetten, zodat we ervaring op kunnen doen.’

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant is zover nog niet. ‘Wij zijn nog bezig om onze certificaten te halen. Wij wilden de opleiding in Nederland doen en hebben daar lang op moeten wachten. Dat kan pas sinds dit jaar. De theorie hebben we gehaald, maar door aanpassingen in de wet, moeten we nog eens terug om ook de aanvullende module te halen. Pas daarna mogen we starten met de praktijkopleiding’, vertelt Kleijer. In Nederland kan de opleiding worden gevolgd bij de NLR. ‘Zij zijn officieel nog niet geaccrediteerd voor de praktijkopleiding, maar mogen deze van het ministerie wel blijven geven. We hopen die nog dit jaar te kunnen doen, maar weten inmiddels ook dat in dit dossier dingen weleens langer kunnen duren.’

Beleidsplan

Komend jaar gaan Twente en Midden- en West-Brabant zoveel mogelijk informatie en ervaring opdoen om op basis daarvan een beleidsplan te maken. Kleijer: ‘We moeten op papier zetten waar de vliegorganisatie aan moet voldoen en hoe we concreet met drones binnen de brandweer omgaan. De inspectie ziet de brandweer als één organisatie met één aanspreekpunt en één handelswijze. De afgelopen jaren hebben we een vertrouwensband opgebouwd. We zien dat nu Twente een ontheffing heeft gekregen ook andere regio’s staan te popelen om met drones aan de slag te gaan, maar vragen iedereen toch even pas op de plaats te maken tot we één landelijke beleidslijn hebben. Individuele activiteiten van andere regio’s kunnen het vertrouwen van de inspectie schaden. We vragen dus iedereen om nog een jaar te wachten tot er landelijk één handelswijze is voor drones bij de brandweer.’

De drone van Brandweer Twente

Brandweer Twente heeft een RPAS een Altura ATX8 multikopter. Deze drone weegt ruim zeven kilogram. Het heeft vier armen met elk twee rotoren. Hij vliegt 25 maximaal 40 kilometer per uur. Wanneer de piloten het contact met de drone verliezen, vliegt deze vanzelf terug naar de startplek.

Omdat de blusvliegtuigen van de brandweer ook een naam hebben, kreeg de Twentse drone een naam. Via een prijsvraag onder het brandweerpersoneel zijn ruim tachtig namen geopperd. De meest geschikte is uitgekozen: Argus. Argus Panoptes of Argus was een reus uit de Griekse mythologie die over zijn hele lichaam honderd ogen bezat, waarvan er nooit meer dan twee tegelijk sliepen. Het Griekse woord pan betekent alles en het Griekse optes betekent ziend.

22nieuw
Martijn Zagwijn met drone Argus op oefenterrein Troned. Fotografie: Brandweer Nederland

Andere artikelen in deze aflevering

Kijfhoek vijf jaar later: 
grote stappen gezet

In januari is het vijf jaar geleden dat een grote brand uitbreekt op rangeerterrein Kijfhoek. De brand benadrukt dat maatregelen noodzakelijk zijn om dergelijke incidenten in de toekomst te voorkomen ...