Leren van incidenten met realistische oefenscenario’s

Leren van incidenten met realistische oefenscenario’s

Redactie

Echt leren van incidenten doe je niet door dikke rapporten op te stellen en de lessen eruit te bespreken, maar door te ervaren en te beleven, met echt vuur en echte hitte. Met die gedachte heeft Brandweer Amsterdam-Amstelland samen met CFBT-NL het trainingsprogramma Ervaren en Beleven ontwikkeld waarin alle manschappen en bevelvoerders uit de regio de scenario’s van onder andere het Hoofddorpplein en de Marnixstraat zelf kunnen ervaren en beleven. Centraal tijdens de hele dag staat het kijken en duiden van de situatie, het analyseren van de risico’s en het kiezen van een passend handelingsperspectief.

BR201812-10ERVARENENBELEVEN1
In het scenario van de brandstofgecontroleerde brand ligt de focus op de straalpijpvoering.

Branden veranderen en dat vergt een andere manier van voorbereiden en brandbestrijden. De Ontwikkelgroep BRAND in Amsterdam-Amstelland denkt continu na over de aanpak van veranderende branden en de manier waarop brandweerlieden daarop kunnen worden voorbereid. Met deze Ontwikkelgroep en CFBT-NL is het trainingssprogramma opgezet. De brandweerlieden uit deze groep spelen volgens Loek Pfundt, Strategisch Adviseur Innovatie van Brandweer Amsterdam-Amstelland, een cruciale rol in de bijscholing. ‘Instructeurs kun je inhuren, maar we wilden deze training graag draaien met instructeurs uit onze eigen regio. Dat had een paar redenen. De belangrijkste is dat ze de kennis die ze bij die cursus opdoen, meenemen naar het eigen korps. Daardoor breng je indirect ook het kennisniveau van alle kazernes omhoog. Bovendien waren de eigen instructeurs een soort van ambassadeurs voor het programma in de regio. We hebben dertig brandweerlieden uit de ontwikkelgroep opgeleid tot Instructeur CFBT-NL niveau 1. De deelnemers van de training Ervaren en Beleven worden opgesplitst in twee groepen, waarbij we voor elke groep twee instructeurs inzetten. De eerste let op de uitvoering van de oefening, de tweede helpt de rest van de groep om te kijken en analyseren wat het effect van het handelen is.’ Gedurende de dag zijn er twee groepen van zes deelnemers en vier instructeurs bezig met de zes oefeningen.

Naast het werken met eigen instructeurs kent het trainingsprogramma nog enkele unieke aspecten. ‘In dit programma oefenen we realistisch, met echte hitte en een hoge vuurbelasting. Dat is wezenlijk anders dan gasgestookt oefenen, waarbij je op een gegeven moment weet waar de sensoren zitten’, vertelt Stephane Conings, lid van de Ontwikkelgroep BRAND en één van de instructeurs. ‘Daarnaast hebben we bewust gekozen voor het nabootsen van twee heftige scenario’s die iedereen in onze regio kent. Het Hoofddorpplein en de Marnixstraat zijn geëvalueerd en uitgebreid besproken. Iedereen weet wat daar goed en fout is gegaan. Dat maakt dat deze scenario’s tot de verbeelding spreken.’

Basis

Bij alle zes scenario’s die tijdens de training worden behandeld, is het motto: de brand bepaalt. ‘Het gaat om kijken, interpreteren en dan pas handelen. Vervolgens moet je zien wat je doet en wat het effect ervan is. De situatie bepaalt je handelen. Dat is wezenlijk anders dan we voorheen oefenden. Voor veel brandweerlieden is de deurprocedure bijvoorbeeld een soort van ingestudeerd trucje, zonder dat ze zien wat er gebeurt’, aldus Pfundt. ‘Bij de eerste drie scenario’s behandelen we de basisvaardigheden die bij de laatste drie kunnen worden toegepast.’

In het eerste scenario krijgen de brandweerlieden een brandstofgecontroleerde brand voorgeschoteld. Pfundt: ‘In dit scenario focussen we met name op de straalpijpvoering. We laten ze het verschil ervaren tussen hoge druk en lage druk en wat het effect van de straalpijp is die ze gebruiken. In veel gevallen blijkt het vinden van de juiste kegelstand en het goed kunnen richten, nog niet zo makkelijk. Dit zijn belangrijke vaardigheden. Je moet eigenlijk blindelings de juiste kegelstand kunnen vinden, anders gaat het een keer mis. En durf de afsluiter helemaal open te trekken, alleen dan maak je optimaal gebruik van het vermogen van de lage druk en de verneveling van je straalpijp. Als je de afsluiter maar voor de helft opent, heb je een soort van hoge druk. Bij veel branden is dat niet genoeg.’

In het tweede scenario wordt bij een ventilatiegecontroleerde brand de deurprocedure behandeld. Pfundt: ‘Het valt iedere keer opnieuw op dat de brandweerlieden de deurprocedure precies zo doen, zoals we hen deze hebben aangeleerd. Ze doen het gewoon, zonder te kijken wat het effect is. In dit oefenscenario willen we ze leren kijken naar het effect van de handeling.’ Bij het derde scenario wordt met behulp van de cobra coldcutter of een fognail een ondergeventileerde brand van buitenaf (veilige omgeving) beheersbaar gemaakt, ter voorbereiding op een eventuele offensieve binnenaanval.

BR201812-10ERVARENENBELEVEN2
Bij het beoefenen van de deurprocedure moeten de brandweerlieden met name letten op het effect van hun handeling.

Hoofddorpplein

Het scenario van het Hoofddorpplein wordt gedraaid in een lange container. In de ruimte achter de container zit de brandhaard. Er wordt gewerkt met een hoge vuurbelasting, waardoor de temperatuur in de container hoog oploopt. ‘Belangrijk bij deze oefening is dat je laag blijft, want de rookgassen boven je zijn ontzettend heet. Wordt het je te heet, trek je dan terug. Denk er wel om dat je de deur bij het verlaten van de container weer sluit’, waarschuwt Conings de manschappen voordat ze naar binnen gaan. Dan gaan de brandweerlieden naar binnen, onder begeleiding van de tweede instructeur. De deelnemers leren om met de ‘lange puls’ techniek te werken. Enkele minuten later komen ze er met het zweet op het voorhoofd weer uit om de ervaring en de lessen te bespreken. ‘Je zag binnen helemaal niks. Alleen direct na binnenkomst kon je even onder de rook doorkijken om te zien waar de brandhaard zat’, vertelt een van de deelnemers. ‘En je hoorde de brand knetteren. Korte pulsen hadden geen effect, pas toen ik met lange pulsen de rookgassen koelde en daarna met een gebonden straal kleine hoeveelheden water op de brand spoot, zakte de brand weg.’ Een derde deelnemer merkt op dat de brand oplaaide op het moment dat de deur van de container werd geopend. Conings: ‘Het is cruciaal om dat te beseffen. Doe de deur achter je dus altijd weer dicht zodat zo weinig mogelijk zuurstof bij de brand komt. Hiermee geven we uitvoering aan het anti-ventilatie principe. Wat nemen we mee uit deze oefening?’ ‘Altijd laag blijven en deuren zoveel mogelijk sluiten’, klinkt het in koor.

hoofddorpplein en marnixstraat

Bij branden aan het Hoofddorpplein en aan de Marnixstraat zijn brandweerlieden gewond geraakt.

hoofddorpplein

Aan het Hoofddorpplein brak op 7 mei 2016 brand uit in de keuken van de Roti King aan de achterkant van het pand. Bij de binneninzet raken drie brandweerlieden door een rookgasontbranding gewond.

marnixstraat

Bij de brand aan de Marnixstraat op 17 januari 2015 heeft met name het flow path grote invloed op de brandontwikkeling. Als een deur wordt geopend, worden twee brandweerlieden overvallen door een ontzettend snelle branduitbreiding en de extreme hitte. Daarbij raken ze gewond.

in de praktijk: eerste Leeghwaterstraat

Dat de brandweerlieden daadwerkelijk leren van de bijscholing, blijkt als bevelvoerder Marco Wouda van Brandweer Amsterdam-Amstelland op 16 oktober moet uitrukken voor een uitslaande woningbrand. ‘Het was een portiekwoning waarbij op de tweede verdieping de vlammen uit het linkerraam sloegen. Toen ik dat zag, wist ik direct dat we met behulp van een transitional attack op een veilige manier een binnenaanval konden doen.’ Wouda laat de bemanning van de tweede TS de waterwinning opbouwen en laat de nummers één en twee zoeken naar de deur waarmee ze het pand kunnen betreden. ‘De deur naar het trappenhuis was gebarricadeerd. Pas na een paar minuten bleek dat van het pand één woning was gemaakt en nog maar één deur in gebruik was. Toen we die toegang hadden gevonden, heb ik de nummer vier opdracht gegeven om met één gebonden straal minimaal vijftien seconden op het plafond van de brandruimte te richten. Dat werkte perfect. Je zag de brand afnemen. Nadat hij klaar was, is de aanvalsploeg naar binnen gegaan. Ze konden direct door naar de brandruimte, daar was de brand voor een groot deel al geblust. Met één straal hebben ze die af kunnen blussen. Eenmaal binnen zagen we pas dat de brand al een tijd woedde, hij was via het trappenhuis al doorgekropen naar de zolder. Met een offensieve binnenaanval zijn we ook die gaan blussen.’ Wouda kijkt tevreden terug op de inzet. ‘Door de transitional attack konden we van buiten de brand voor een groot deel al blussen en de temperatuur in het pand omlaag brengen. Daardoor konden we veilig binnentreden. Het werkt perfect.’

Marnixstraat

Het scenario van de Marnixstraat is met name een oefening om een flow path te leren herkennen. Hierbij leren de brandweerlieden het verschil voelen tussen een brandhaard op dezelfde verdieping en een brandhaard onder je waarbij door open deuren en ramen een schoorsteeneffect ontstaat. Met een zaklamp en de warmtebeeldcamera betreden de brandweerlieden de bovenste container die door een trappenhuis in verbinding staat met de onderste container waar de brand woedt. Als de brandweerlieden in de container zitten wordt bij de onderste container een raam geopend waardoor een flow path ontstaat. Dit flow path jaagt de brand door het trappenhuis naar boven. ‘Belangrijk bij deze oefening is dat je je grens bewaakt. Wordt het te heet, ga naar buiten’, waarschuwt Conings. ‘Het gaat hier niet om wie het het langst kan volhouden, maar om dat je voelt wat je moet voelen. Vraag je dus steeds af of je verder gaat, of dat je naar buiten wilt.’ Nat van het zweet komen de brandweerlieden na enkele minuten één voor één uit de container. ‘De hitte was niet te houden’, reageert een van de deelnemers. ‘Wat gebeurde hier?’, vraagt Conings. ‘Het was een andere warmte, enorm doordringend. Het begon bij mijn handschoenen’, wordt geantwoord. De instructeur legt uit dat wanneer je naar een brandhaard toeloopt, je de hitte bij je hoofd en aan de voorkant voelt. ‘Bij dit scenario, waar de brand dus onder je zit, is de hitte overal. De temperatuur nam snel toe toen we de tussendeur openden, omdat we toen een stroming creëerden. Als je dit bij een incident voelt, besef dan dat de brand zich mogelijk onder je bevindt. Trek je in zo’n situatie terug en ga op zoek naar een andere ingang.’ Eén van de deelnemers vraagt of het zin heeft om in zo’n situatie te blussen. ‘Een lange puls helpt alleen als je de brandhaard raakt. Lukt dat niet, dan maak je het alleen maar erger. In dit geval kun je niet op tegen de kracht van de stroming. Wees je er in deze situatie dus van bewust dat als je de straal gebruikt, dit tegen je kan keren.’

BR201812-10ERVARENENBELEVEN3
In het laatste scenario wordt de transistional attack beoefend.

Transitional attack

In het zesde en laatste scenario wordt behandeld hoe met een offensieve buiteninzet, in dit geval de transitional attack genoemd, een uitslaande brand op een verdieping onder controle kan worden gekregen. Dit scenario wordt zowel met hoge druk als met lage druk gedaan, om het verschil te kunnen ervaren. ‘Zorg voor een gebonden straal en houd je straalpijp stil, zodat stoom en rookgassen nog gewoon naar buiten kunnen. Het flow path moet in tact blijven. Trek de straalpijp maximaal vijftien tot twintig seconden open, met een maximaal vermogen van 500 liter per minuut en richt op het plafond.’ Dat zijn de instructies die worden meegegeven. De tweede groep staat in de ruimte naast de brandhaard om het effect van de inzet te zien. ‘Bij de inzet met hoge druk zagen we veel minder effect dan bij lage druk. Op het plafond spatte het water uiteen, door de druppels werden de rookgassen gekoeld en de brand bijna geblust’, is de conclusie van de deelnemers.

Bij de afsluitende evaluatie zijn alle brandweerlieden het erover eens dat het een leerzame dag was. ‘Het ervaren van situaties die je in de praktijk kunt tegenkomen, is heel waardevol’, vertelt de één. Een ander reageert: ‘Het was bij enkele scenario’s mooi om te zien hoe groot het verschil is tussen hoge druk en lage druk. Lage druk heeft echt een meerwaarde.’ ‘Luister en kijk naar het effect van je inzet. En let op wat je voelt’, neemt een ander vooral mee.

Andere artikelen in deze aflevering

Nieuwe grootschalige watertransportsystemen

De eerste nieuwe grootschalige watertransportsystemen worden in de loop van volgend jaar getekend. Hytrans Systems B.V., Brandweer Nederland en het IFV hebben daarvoor tijdens het Brandweercongres een...